books1

   

kid

Πατήστε εδώ

 

 

 

iatriko dikaio

Πατήστε εδώ

 

 

 

fundamental

Πατήστε εδώ

 

 

anatypa1

 

xartis ypoxrewsewn giatrou

Πατήστε εδώ

 

Δικηγορικό γραφείο

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

Δίκες για ιατρική αμέλεια, αστικές και ποινικές, σε όλους τους βαθμούς (Πρωτοδικείο, Εφετείο, Άρειος Πάγος).

Συνεργασία με κορυφαίους ιατροδικαστές, ιατρούς και τεχνικούς συμβούλους (πραγματογνώμονες), κατά ειδικότητα.

Γνωμοδοτήσεις, μετά από έλεγχο φακέλου, αν υπάρχει ή όχι ιατρική αμέλεια.

Αποζημίωση για ιατρική ευθύνη.

Νομική συνδρομή ιατρικής ευθύνης.

Νομική συνδρομή γνωμοδότησης στο Ιατρικό Δίκαιο για το χειρισμό της δίκης. Δυνατότητα χρησιμοποίησης ειδικών τεχνικών συμβούλων, κάθε ειδικότητας.

Προσεπικλήσεις προς ασφαλιστικές εταιρείες.

Δυνατότητα συμβιβαστικής επίλυσης διαφορών.

Νομική συνδρομή (υποβολή υπομνημάτων, ενστάσεων, προσφυγών) από Σώμα Επιθεωρητών Υγείας και Πρόνοιας,

Νομική συνδρομή για ΥΠΕΔΥΦΚΑ, ΕΟΠΥΥ (υπομνήματα, ενστάσεις, προσφυγές σε διοικητικά δικαστήρια).

Νομική συνδρομή για ποινικά δικαστήρια κάθε βαθμίδας για παραβιάσεις από εκθέσεις πορίσματα που έχουν συνταχθεί από ελεγκτικά όργανα.

Νομική συνδρομή σε ΕΔΕ (υπομνήματα), κλήσεις προς απολογία.

Νομική συνδρομή ενώπιον Δ.Σ. Νοσοκομείων, ΥΠΕ, Κεντρικού Πειθαρχικού Συμβουλίου.

Νομική συνδρομή για οποιοδήποτε ποινική δίκη (ανθρωποκτονία από αμέλεια, σωματικές βλάβες, έκθεση σε κίνδυνο). Επίσης ψευδείς ιατρικές βεβαιώσεις, πλαστογραφίες, νοθεύσεις εγγράφων κλπ.

Αιτήσεις προς νοσοκομεία και εισαγγελικές αρχές, Αρχή Προστασίας Δεδομένων για λήψη εγγράφων.

Νομική συνδρομή για Συμβούλια Κρίσης ενώπιον Διοικητικών Εφετείων.

Υπαλληλικές προσφυγές.

Νομική συνδρομή για ClawBack και Rebate.

Νομική προσφυγή για συντάξεις.

Διοικητικά δικαστήρια (Διοικητικά Πρωτοδικεία, Διοικητικά Εφετεία, Συμβούλιο της Επικρατείας) για πειθαρχικά ΣΕΥΥΠ, ΥΠΕΔΥΦΚΑ, Κεντρικό Πειθαρχικό Συμβούλιο.

Νομική συνδρομή σε Ελεγκτικό Συνέδριο για συντάξεις.

Νομική συνδρομή σε Ελεγκτικό Συνέδριο για τυχόν καταλογισμό από ευθύνη νοσοκομείου προς γιατρό.

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΡΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΟΥΣ

Έλεγχος φακέλου και εκτίμηση.

Οδηγίες για χειρισμό υπόθεσης.

Γνωμοδοτήσεις. 

Αρχές Ιατρικού Δικαίου

Ιατρική Ευθύνη

του Χάρη Πολίτη, δικηγόρου ΑΠ, ΣτΕ, Δρος Ιατρ. Π.Α., Επισκέπτη Καθηγητή Ιατρικού Δικαίου Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ


Πολύς λόγος γίνεται τις τελευταίες δύο δεκαετίες για την ιατρική ευθύνη. Συμβαίνουν στη χώρα μας ιατρικά σφάλματα;

Συμβαίνουν σε αρκετό βαθμό. Υπάρχει μάλιστα χρόνο με το χρόνο μια τάση να αυξάνονται οι μηνύσεις και αγωγές κατά των γιατρών σε πανελλήνια κλίμακα.

Αυτό σημαίνει ότι η άσκηση ιατρικής στη χώρα μας έχει γίνει επικίνδυνη;

Το επικίνδυνο έχει δύο όψεις. Ναι, πιστεύουμε ότι για τους γιατρούς η άσκηση της ιατρικής έχει γίνει επικίνδυνη. Και αυτό φαίνεται όχι μόνο από τις μηνύσεις ή τις αγωγές, των οποίων ο αριθμός είναι τεράστιος σε σχέση με 20 χρόνια πριν, αλλά και το ότι σχεδόν όλοι οι γιατροί χειρουργικών ειδικοτήτων είναι σήμερα ασφαλισμένοι με ποσά από 300.000 ευρώ και πάνω και το ποσόν βαίνει διαρκώς αυξανόμενο.

Για τον ασθενή όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι. Σε όλα τα μέρη του κόσμου, ακόμη και στις ΗΠΑ, στη Γερμανία, στην Ελβετία, που έχουν εκπληκτικό επίπεδο ιατρικής, συμβαίνουν ιατρικά σφάλματα. Αυτό βεβαίως προκύπτει και από τις δικαστικές αποφάσεις.

Το πρόβλημα που τώρα αναδεικνύεται είναι ότι όλο και περισσότεροι προσφεύγουν εναντίον των γιατρών.

Πού οφείλεται αυτό το φαινόμενο;

Σε πολλούς παράγοντες. Καταρχήν κοινωνικούς. Παλιότερα υπήρχαν πολύ λίγοι γιατροί, καλών οικογενειών και ο κόσμος έδειχνε εξαιρετικό σεβασμό. Ας μη λησμονούμε το ότι μέχρι και τη δεκαετία του ’60 ο γιατρός μαζί με το δήμαρχο, το δάσκαλο, τον παπά, τον δικηγόρο, αν υπήρχε, αποτελούσαν την «νομενκλατούρα» του χωριού. Επομένως τα ιατρικά σφάλματα δεν ονομάζονταν έτσι, αλλά ήταν προφανώς θέλημα Θεού μια επιπλοκή, μια εσφαλμένη ενέργεια, μια εσφαλμένη διάγνωση. Με την πάροδο των χρόνων το ιατρικό επάγγελμα, όπως και όλα τα επαγγέλματα, με τον υπερπληθωρισμό, έχασε τη λάμψη του. Από τη άλλη πλευρά τα ΜΜΕ έχουν παίξει και αυτά ένα ρόλο ιδιαίτερα αρνητικό. Η είδηση είναι το ιατρικό σφάλμα και όχι η θεραπεία του ασθενούς. Έτσι το 1%, το 5% των επιπλοκών μιας επέμβασης δαιμονοποιούνται, προβάλλονται με αρνητικό τρόπο, με συγγενείς που σπαράζουν μπροστά στις κάμερες, και δικαιολογημένα από πλευράς τους. Μπορεί η ατυχής εξέλιξη να μην οφείλεται σε σφάλμα του γιατρού, αλλά σε ρίσκο της ίδιας της επέμβασης ή και σε ταλαιπωρημένο οργανισμό του ασθενούς με υποκείμενα νοσήματα, όπως καρδιοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη κλπ.

Θα αναφέρουμε και άλλους δύο παράγοντες. Από τη μια πλευρά τη δυσπιστία πλέον των ασθενών έναντι των κρατικών ιδίως νοσοκομείων όπου, εκ των προτέρων «πεπεισμένοι» ότι δεν πρόκειται να εξυπηρετηθούν, προσέρχονται με αρκετούς συγγενείς και φίλους για να τους χρησιμοποιήσουν ως μέσο πίεσης εναντίον των γιατρών και αργότερα ως πιθανούς μάρτυρες μιας όχι αίσιας έκβασης μιας επέμβασης.

Από την άλλη πλευρά εδώ και μερικά χρόνια, ακόμη και πριν την κρίση, υπήρχε η πεποίθηση, μερικώς δικαιολογημένη, ότι οι γιατροί έχουν πολλά χρήματα. Έτσι ο οικονομικός παράγοντας ήταν και είναι ισχυρό κίνητρο για την άσκηση μηνύσεων και αγωγών κατά των γιατρών.

Μπορούμε βεβαίως να αναφέρουμε και άλλες αιτίες. Μία από αυτές είναι ότι πολλές φορές οι γιατροί, για να μην αγχώσουν τους ασθενείς και τους οικείους τους υπόσχονται κατά κάποιο τρόπο την επιτυχία της επέμβασης, όπως και το ότι, μετά από μια επιπλοκή ή δυσμενή εξέλιξη, ο γιατρός δεν μπορεί να διαχειρισθεί με κατάλληλο τρόπο τους συγγενείς, αρκετές φορές εξαφανίζεται, κάτι που τους εξαγριώνει και είναι και στοιχείο έμμεσης υπαιτιότητάς του.

Ποιος είναι ο ορισμός της ιατρικής ευθύνης;

Η ιατρική ευθύνη πολλές φορές είναι συνώνυμη με την ιατρική αμέλεια ή το ιατρικό σφάλμα. Σημαίνει ότι ο γιατρός πρέπει να ενεργεί πάντοτε σύμφωνα με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, τέχνης και δεοντολογίας και να επιδεικνύει προς τον ασθενή εκείνο το ενδιαφέρον που πρέπει, εκείνο το ενδιαφέρον που αναμένει η κοινωνία και η πολιτεία να δείξει ένας μέσος εξειδικευμένος γιατρός.

Το κριτήριο αυτό είναι αντικειμενικό. Ο δικαστής δηλαδή αναμένει την επιμέλεια ενός μέσου γιατρού. Δεν περιμένει ενός καθηγητή ιατρικής αλλά ούτε και ενός αρχάριου ή ενός ειδικευόμενου, χωρίς να υπάρχει η κατάλληλη επίβλεψη. Αυτή είναι καταρχάς η έννοια της ιατρικής ευθύνης.

Η έννοια της ιατρικής ευθύνης αλλάζει σύμφωνα με τις ιατρικές εξελίξεις;

Βεβαίως. Θα πρέπει να κρίνεται κάθε φορά το μέτρο επιμέλειας του γιατρού σύμφωνα με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης που ισχύουν. Αν λ.χ. δικαζόταν γιατρός τον 19ο αιώνα θα είχε χρησιμοποιήσει χλωροφόρμιο. Σήμερα δεν χρησιμοποιείται και γιατί έχει παρενέργειες, αλλά και γιατί υπάρχουν πολύ πιο αποτελεσματικές και ασφαλείς μέθοδοι και προνάρκωσης και νάρκωσης. Αλλά ας πάμε σε ένα πολύ πιο κοντινό μας παράδειγμα. Τη γαστρεντερολογία. Παλαιότερα το έλκος στομάχου αντιμετωπιζόταν με αντιόξινα και γάλα. Σήμερα αντιμετωπίζεται με φάρμακα που αναστέλλουν τη ροή των οξέων γαστρικών υγρών του στομάχου και με αντιβιώσεις που καταπολεμούν το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, αν υπάρχει. Σήμερα ένα έλκος θεραπεύεται τις περισσότερες φορές πλήρως, εκτός αν είναι ιατρικά παραμελημένο. Ο γιατρός λοιπόν που θα εφαρμόζει θεραπείες προηγούμενων δεκαετιών θα έχει ευθύνη για όποια ζημιά υποστεί ο ασθενής.

Επίσης οι ενδοσκοπήσεις έφεραν μια επανάσταση στη διάγνωση και θεραπεία παθήσεων του στομάχου, δωδεκαδακτύλου, παχέος εντέρου, όπως είναι αιμορραγίες του ανώτερου και κατώτερου πεπτικού, αφαίρεση πολυπόδων κλπ. Με πολύ πιο ταχείες διαδικασίες ο ασθενής αυξάνει τις πιθανότητες και ορθής διάγνωσης, αλλά και άμεσης επέμβασης. Ένα στομάχι που αιμορραγεί θα χρειαζόταν άλλοτε, αν η αιμορραγία δεν σταματούσε με συντηρητικά μέσα, ένα βαρύτατο χειρουργείο. Σήμερα μπορεί να γίνει με μία απλή γαστροσκόπηση. Μόνο αν αυτή αποτύχει και η αιμορραγία επιμένει, ο ασθενής θα εισαχθεί στο χειρουργείο.

Επομένως η εξέλιξη της ιατρικής έφερε και μια αρχή της αναλογικότητας ως προς το ποια μέθοδο θα χρησιμοποιηθεί στον κάθε ασθενή. Στα παραδείγματα που αναφέραμε πιο πάνω θα ήταν λάθος να χειρουργηθεί εξαρχής ο ασθενής προτού παρέμβει ο γαστρεντερολόγος, εκτός εκτάκτων περιπτώσεων, λ.χ. αιμορραγίας από τροχαίο όπου ούτως ή άλλως καλό είναι να διανοιχθεί λαπαροσκοπικά η κοιλιά, ώστε να διαπιστωθεί και αν αιμορραγούν και άλλα όργανα του ασθενούς, λ.χ. ρήξη ήπατος, σπλήνας κλπ.

Ο γιατρός ευθύνεται όταν…

Ευθύνη επομένως, σύμφωνα με τα παραπάνω, έχει ο γιατρός αν δεν τηρήσει τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης είτε από άγνοια είτε από απειρία είτε από απερισκεψία ή ανεπιτηδειότητα. Θα πρέπει όμως να τονίσουμε ότι πολλές φορές, όταν έχει υπάρξει μια επιπλοκή είναι πολύ δύσκολο να διακρίνουμε εκ του αποτελέσματος αν ο γιατρός ενήργησε lege artis, σύμφωνα δηλαδή με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης και τέχνης ή υπέπεσε σε σφάλμα.

Μερικές φορές η ευθύνη του γιατρού είναι προφανής, λ.χ. γιατί άφησε στο κήτος της κοιλιάς του ασθενούς μια γάζα ή ένα χειρουργικό εργαλείο. Στον κόσμο αυτό φαίνεται εξωκοσμικό, αλλά συμβαίνει αρκετές φορές είτε εξαιτίας πίεσης στα χειρουργεία ή, όσον αφορά στις γάζες, επειδή η νοσηλεύτρια που έχει την ευθύνη καταμέτρησης κάπου αφαιρέθηκε και δεν μέτρησε σωστά κατά την εξαγωγή. Οι γάζες βεβαίως παίρνουν αμέσως το χρώμα του αίματος και ο γιατρός είναι δύσκολο να τις διακρίνει.

Υπάρχουν βεβαίως και περιπτώσεις σοβαρότατων εμφραγμάτων, εγκεφαλικών επεισοδίων, σοβαρών τροχαίων, καθώς και καλπάζουσας εξέλιξης κακοηθειών ή εξαιρετικά επιθετικών λοιμώξεων, όπου οι γιατροί ελάχιστα μπορούν να παρέμβουν.

Επομένως έχουν ευθύνη οι γιατροί όταν ενεργήσουν με αμέλεια;

Ευθύνη όπως είπαμε έχουν όταν ενεργήσουν με αμέλεια. Όταν ενεργήσουν με ορθό τρόπο αλλά το αποτέλεσμα είναι δυσμενές, δεν θα κρίνουμε το γιατρό με βάση το δυσμενές αποτέλεσμα, αλλά με βάση τον τρόπο με τον οποίο ενήργησε, και αν αυτός ήταν ορθός ή όχι. Όπως είπαμε βεβαίως είναι πολύ δύσκολο, αρκετές φορές να κριθεί αυτό.

Ποιο είναι το όργανο που κρίνει το γιατρό;

Αυτό βεβαίως θα το κρίνουν εκείνα τα θεσμοθετημένα όργανα από το νόμο. Κυρίως το δικαστήριο, αστικό ή ποινικό ή διοικητικό, αλλά, ενδεχομένως, και όργανα του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, αν τεθεί θέμα πειθαρχικής ευθύνης ή και των Πειθαρχικών Συμβουλίων των Ιατρικών Συλλόγων.

Όταν το αποτέλεσμα είναι ατυχές δεν αποζημιώνεται πάντοτε ο ασθενής;

Η απάντηση, όσο και αν φαίνεται λογική και απλή, έχει πολλά σκέλη και πρέπει να απαντηθεί ως προς όλα.

Πρώτον γιατί, όπως είπαμε παραπάνω πολλές φορές είναι η κατάσταση του ασθενούς που επιφέρει το δυσμενές αποτέλεσμα. Δεν θα ζητήσει βεβαίως κανείς ευθύνη από το γιατρό που δεν διατήρησε στη ζωή έναν ασθενή με καρκίνο τελικού σταδίου. Σε αντίθετη περίπτωση όλοι οι γιατροί έπρεπε να είναι στις φυλακές ή να έχουν υποθηκεύσει τα σπίτια τους.

Δεύτερον γιατί μπορεί το δυσμενές αποτέλεσμα να οφείλεται σε επιπλοκή.

Τρίτον γιατί πολλοί άλλοι παράγοντες μπορεί να συμβάλουν στην αποτυχία μιας επέμβασης, λ.χ. το ότι ο ασθενής δεν ακολούθησε τις οδηγίες του γιατρού (σε αποκατάσταση κατάγματος ο ασθενής λ.χ. «φόρτισε» το χειρουργημένο σκέλος παρά τις αντίθετες οδηγίες του γιατρού ή δεν ακολούθησε τη δίαιτα που συνεστήθη κ.ο.κ.) ή υπάρχουν σοβαρά υποκείμενα νοσήματα, λ.χ. διαβήτης , ο οποίος έχει καταστρέψει τα αγγεία του ασθενούς κ.ο.κ.

Τέταρτον γιατί η υπερβολική επιβάρυνση των γιατρών με αγωγές και μηνύσεις εναντίον τους δημιουργούν την «αμυντική ιατρική», η οποία είναι εκείνη η ιατρική που ενώ ο γιατρός μπορεί να ενεργήσει αμέσως, ενεργεί εξαιρετικά μεγάλο αριθμό εξετάσεων από φόβο μήπως κατηγορηθεί από αστικό ή ποινικό δικαστήριο. Αυτό βεβαίως επιβαρύνει και τον ίδιο τον ασθενή με μεγαλύτερο χρόνο παραμονής στο νοσοκομείο, με μεγαλύτερους κινδύνους ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, με μεγαλύτερο κόστος για τα ασφαλιστικά ταμεία, με ράντσα στα νοσοκομεία κ.ο.κ. Στην κοινωνία πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία και μια αρχή της αναλογικότητας. Οι γιατροί πρέπει να έχουν κυρώσεις, όπως και όλοι οι υπόλοιποι άνθρωποι, μόνο όταν κριθεί ότι έχουν ευθύνη και σε καμία άλλη περίπτωση.

Η επιπλοκή και η δυνατότητα πρόβλεψής της.

Όλες οι επεμβάσεις έχουν τον κίνδυνο επιπλοκών. Μπορεί να είναι 0,1%, μπορεί να είναι και πολύ μεγαλύτερος. Ο γιατρός γνωρίζει ότι η συγκεκριμένη επέμβαση μπορεί να έχει επιπλοκές, αλλά δεν γνωρίζει αν θα συμβούν στο συγκεκριμένο ασθενή, ακόμη και αν ενεργήσει την επέμβαση lege artis.

Αν φέρουμε ένα παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι κάθε Σαββατοκύριακο στη χώρα, στατιστικά, θα γίνουν τόσα τροχαία ατυχήματα και τόσοι νεκροί. Εκείνο που δεν γνωρίζουμε είναι ποια αυτοκίνητα θα εμπλακούν στα ατυχήματα και ποια θα είναι τα θύματα. Ή γνωρίζουμε ότι παγκοσμίως θα «πέσουν» 4 με 5 αεροπλάνα σε όλο τον κόσμο μέσα σε ένα έτος. Εκείνο που δεν γνωρίζουμε είναι σε ποιες πτήσεις θα συμβεί το ατύχημα, ώστε να το αποφύγουμε. Έτσι, κατά τον ίδιο τρόπο, ο γιατρός γνωρίζει ότι μπορεί να υπάρξουν επιπλοκές, προσπαθεί να τις αποφύγει, λ.χ. μια λοίμωξη με ικανή χρήση αντισηπτικών και προληπτική χημειοπροφύλαξη, αλλά δεν γνωρίζει πότε και σε ποιον ασθενή θα συμβεί.

Ο ασθενής δεν διασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξει επιπλοκή.

Δεν υπάρχει κανένα μέρος του κόσμου όπου να διασφαλίζεται ο ασθενής ότι δεν θα έχει επιπλοκές. Τις γνωστές επιλογές που θα έχει μια ιατρική επέμβαση τις αντιμετωπίζουν οι γιατροί, λ.χ. υπολογίζουν την αιμορραγία και παραγγέλνουν εκ των προτέρων πόσες μονάδες αίματος να υπάρχουν έτοιμες, υπολογίζουν ότι μετά από μια επέμβαση υπάρχει κίνδυνος πνευμονικής εμβολής και σηκώνουν γρήγορα τον ασθενή να περπατήσει, με τις λοιμώξεις λαμβάνουν σοβαρά μέτρα αντισηψίας κ.ο.κ. Αυτές είναι οι συνήθεις επιπλοκές που αποτελούν όμως και τη ρουτίνα ή μέρος αναπόσπαστο μιας επέμβασης. Αν βεβαίως δεν συμβούν, τόσο το καλύτερο.

Υπάρχουν όμως και οι σοβαρές επιπλοκές σε ποσοστό πολύ μικρό, που είναι σοβαρές και αναφέρονται μεν στη βιβλιογραφία και στην πρακτική, αλλά, όπως είπαμε κανείς δεν γνωρίζει πότε και σε ποιον ασθενή θα συμβούν.

Η σχέση της εσφαλμένης διάγνωσης με την αμέλεια.

Ισχύει ο ίδιος κανόνας που προαναφέραμε. Το δικαστήριο θα εξετάσει αν ο γιατρός έκανε τις κατάλληλες διαγνωστικές ενέργειες, εξετάσεις κλινικές, εργαστηριακές, απεικονιστικές, που θα βοηθούσαν στο να θέσει μια ασφαλή διάγνωση. Αν παρόλα αυτά απέτυχε να θέσει διάγνωση όχι από δική του υπαιτιότητα, αλλά εξαιτίας του ότι η νόσος δεν είχε εμφανή συμπτώματα, αλλά «κρυβόταν καλά» ή δεν υπήρχε και επαρκής χρόνος για ασφαλή διάγνωση, τότε η πλανημένη διάγνωση δεν καταλογίζεται στο γιατρό. Να φέρουμε ένα παράδειγμα. Η σκωληκοειδίτιδα παρουσιάζεται με ορισμένα συμπτώματα, πόνος στο δεξί λαγόνιο βόθρο, που εντοπίζεται με την πάροδο του χρόνου, (σημείο McBurney, Lanz, Rovsing, λαγονοψοΐτη κλπ.), υπάρχει δε και λευκοκυττάρωση. Αν κανένα από τα σημεία δεν βρίσκεται και τα λευκοκύτταρα είναι φυσιολογικά, τότε είναι φυσικό να υπάρξει πλάνη για το γιατρό. Ένας πόνος στην κοιλιά, εμετοί, διάρροια ή κεφαλαλγίες μπορεί να σημαίνουν από την πιο ελαφριά νόσο μέχρι την πιο βαριά. Ο γιατρός ξεκινά με ένα βασικό αλγόριθμο. Από το πιο συχνό στο πιο σύνθετο και πολύπλοκο και ιδίως σπάνιο. Όταν λ.χ. ένα νεογνό έχει υψηλό πυρετό το πρώτο που θα σκεφθεί θα είναι μια ίωση, αλλά καλό θα ήταν να γίνει και μια καλλιέργεια για να ταυτοποιηθεί ο παθογόνος μικροοργανισμός. Θα γίνει και μια πλήρης εξέταση των νευρολογικών σημείων, ιδίως αυχενική δυσκαμψία, φωτοφοβία κλπ. Όμως πρέπει να γνωρίζουμε ότι το σπάνιο και εξαιρετικό αν είναι οξύ, πολλές φορές δεν υπάρχει χρόνος για να διαγνωσθεί. Το ζήτημα της διαγνωστικής πλάνης είναι ιδιαίτερα σημαντικό και θα μπορούσαν να γραφτούν βιβλία. Εδώ βοηθούν οι αποφάσεις των δικαστηρίων, η νομολογία, που δημιουργεί τυπολογία ιατρικών σφαλμάτων.

Τα δικαστήρια δίνουν τις πιο κατάλληλες λύσεις πάντοτε;

Με την πάροδο του χρόνου και από τις δημοσιευμένες αποφάσεις των δικαστηρίων παρατηρείται μια ολοένα και πιο αυστηρή τάση των δικαστηρίων έναντι των γιατρών. Αν ρωτήσει κανείς ένα δικαστή αν το πρόβλημα της ιατρικής ευθύνης είναι μεγάλο, θα απαντήσει όχι. Αυτό γιατί ο ποινικός και ο αστικός δικαστής αντιμετωπίζουν σωρεία άλλων αδικημάτων και το ποσοστό ιατρικής ευθύνης που φθάνει στους δικαστές σε σχέση με τα λοιπά αδικήματα είναι μικρό. Αν όμως ρωτήσει κανείς τους γιατρούς θα συνειδητοποιήσει ότι πρόβλημα λαμβάνει τεράστιες διαστάσεις, ιδίως στις χειρουργικές ειδικότητες.

Οι δικαστές εφαρμόζουν την αρχή που διαπνέει το ποινικό μας δίκαιο της «ηθικής απόδειξης», της αξιολόγησης δηλαδή των αποδεικτικών μέσων κατά συνείδηση. Θα πρέπει να πούμε ότι βεβαίως ο δικαστής δεν είναι εξοικειωμένος με τις ιδιαιτερότητες της ιατρικής επιστήμης. Δεν γνωρίζει ιατρικούς όρους και έχει ανασφάλεια ως προς το πώς πρέπει να δικάσει. Η εμπειρία του με το κοινό έγκλημα δεν βοηθά πολλές φορές, ιδίως όταν έχει να κάνει με επιπλοκές στις οποίες δεν είναι βέβαιο αν ο γιατρός «μπορούσε» και «όφειλε» να αποτρέψει. Υποβοηθείται από μάρτυρες με ειδικές γνώσεις, έγγραφα, τεχνικούς συμβούλους και βεβαίως πραγματογνώμονες. Όταν όμως οι ιατρικές πραγματογνωμοσύνες είναι αντιφατικές, τότε τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα.

Οι γιατροί ως κατηγορούμενοι πώς αντιδρούν;

Ας μην ξεχνάμε επίσης μια πολύ σημαντική παράμετρο. Ο γιατρός έχει συνηθίσει να ανήκει σε ένα επάγγελμα στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας με ανθρώπους που τον έχουν ανάγκη, που τον προσφωνούν «γιατρέ μου» που του αποδίδουν, ακόμη και σήμερα τα εύσημα της ιδιότητάς του. Στο νοσοκομείο επίσης, όσο πιεστικές και αν είναι οι συνθήκες, είναι ο ηγέτης μιας κλινικής ή μιας ομάδας ατόμων, νοσηλευτών, παραϊατρικών επαγγελμάτων. Έχει ελάχιστη ή καμία σχέση με τα ποινικά δικαστήρια, τα οποία κυριολεκτικά αποστρέφεται, όπως άλλωστε κάθε απλός πολίτης το να προσέρχεται στο νοσοκομείο ή και το δικαστήριο. Το νοσοκομείο είναι ο φυσικός χώρος του γιατρού και όχι το δικαστήριο. Βρίσκεται λοιπόν έξαφνα να δικάζεται στο ίδιο εδώλιο του κατηγορουμένου μαζί με εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου, που βαρύνονται για κλοπές, απάτες, υπεξαιρέσεις, πλαστογραφίες σε βαθμό πλημμελήματος ή σωματικές βλάβες με μαχαίρι κ.ο.κ. Εκεί που ο γιατρός το μόνο που γνωρίζει είναι το νυστέρι, αντιμετωπίζεται στην αίθουσα του δικαστηρίου ως κοινός μαχαιροβγάλτης. Αυτή είναι μια τραυματική εμπειρία που δεν μπορεί να παρακάμψει ούτε να ξεχάσει ο γιατρός και μάλιστα, το χειρότερο, με τις αναβολές, το εφετείο κλπ. μπορεί να διαρκέσει για μια πενταετία ως οκταετία.

Γιατί γίνεται και ποινική και αστική δίκη εναντίον του γιατρού;

Αυτό οφείλεται στην πρακτική και των τροχαίων ατυχημάτων. Η διαδικασία στο ποινικό δικαστήριο δίνει την ευκαιρία σε πολύ καλό αποδεικτικό υλικό που έγκειται σε έγγραφα, αλλά πολύ περισσότερο, στην πράξη, σε μαρτυρικές καταθέσεις, σε καταθέσεις πραγματογνωμόνων, τεχνικών συμβούλων, μαρτύρων κλπ. Ο ποινικός δικαστής έχει μια κατά το δυνατόν πλήρη εικόνα των πραγματικών περιστατικών και εκτιμήσεων που σχετίζονται με τη δίκη. Στο αστικό δικαστήριο, κυρίως πολυμελές πρωτοδικείο για τον ιδιώτη γιατρό, η διαδικασία έχει γίνει έγγραφη με ένα μάρτυρα από κάθε πλευρά. Αν το δημόσιο είναι ο αστικός υπεύθυνος, η διαδικασία είναι έγγραφη και μόνο. Οι δικονομικοί κανόνες διαφέρουν αρκετά σε κάθε δικαστήριο.

Όμως με την ποινική δίκη ο ασθενής ή οι οικείοι του προσπαθούν αταβιστικά να «τιμωρήσουν» το γιατρό, να του «ανταποδώσουν» ένα μέρος του πόνου που έχουν αισθανθεί οι ίδιοι από μία ατυχή έκβαση μιας επέμβασης ή μιας νοσηλείας.

Δικαιώματα του ασθενούς σε περίπτωση ιατρικού σφάλματος.

Ο ασθενής έχει δικαίωμα να υποβάλει μήνυση, προκειμένου ο γιατρός να διωχθεί ποινικά, να ασκήσει αγωγή, προκειμένου να λάβει αποζημίωση ο ασθενής ή οι οικείοι του για τη ζημιά που έχει ή που έχουν υποστεί ή την ηθική βλάβη ή την ψυχική οδύνη για θάνατο, καθώς και να προσφύγει στα αρμόδια πειθαρχικά όργανα του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, αν ο γιατρός ανήκει στον κλάδο γιατρών ΕΣΥ και σε κάθε περίπτωση στο Πειθαρχικό Συμβούλιο του οικείου Ιατρικού Συλλόγου.

Μπορεί ο ασθενής να παραιτηθεί από τα δικαιώματά του; Τι είναι το έγγραφο συναίνεσης;

Το έγγραφο συναίνεσης ζητά συνήθως ο γιατρός από τον ασθενή να το υπογράψει, μετά από ενημέρωση για τους κινδύνους μιας νόσου, τις επιπλοκές της, την αναγκαιότητα της επέμβασης, τις πιθανές επιπλοκές, τις πιθανές εναλλακτικές λύσεις αν δεν γίνει η επέμβαση κ.ο.κ.

Σε αυτό το έγγραφο θα πρέπει να γίνει μια διάκριση. Ο ασθενής πρώτον ασκεί το δικαίωμά τους της αυτονομίας της βούλησης, της αυτοδιάθεσής του. Δεύτερον αποδέχεται τους κινδύνους, τις επιπλοκές που είναι σύμφυτοι με την επέμβαση και δεν οφείλονται σε υπαιτιότητα του γιατρού. Αν υπάρχει αμέλεια του γιατρού, αυτή θα καταλογισθεί στο γιατρό. Στην περίπτωση αυτή το έγγραφο αυτό δεν παίζει κανένα ρόλο.

Γιατί άλλοι γιατροί ζητούν από τον ασθενή να τους υπογράψει έγγραφο και άλλοι δεν ζητούν;

Στη χώρα μας υπάρχει μια ελευθερία ως προς το έγγραφο της συναίνεσης. Κανένας νόμος δεν υποχρεώνει το γιατρό ή την κλινική να υποχρεώσει τον ασθενή, ουσιαστικά, στο να υπογράψει ένα έγγραφο συναίνεσης. Αυτό λειτουργεί περισσότερο αποδεικτικά, σε μια πιθανή μελλοντική δίκη, αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, για το γιατρό και την κλινική, ότι ο ασθενής έχει ενημερωθεί για τους κινδύνους που κρύβει μια επέμβαση, ακόμη και αν διεξαχθεί κατά τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης και τέχνης.

Πολλοί γιατροί όμως φοβούνται ότι αν δώσουν έγγραφο συναίνεσης να υπογράψει ο ασθενής, αυτός θα φοβηθεί και θα προσφύγει στις υπηρεσίες άλλου γιατρού. Έτσι στην πράξη λίγοι γιατροί είναι εκείνοι που δίνουν έγγραφο συναίνεσης ως προϋπόθεση για να διενεργήσουν μια επέμβαση.

Ευθύνονται οι γιατροί για δόλο ή το ιατρικό σφάλμα είναι μόνο ζήτημα αμέλειας;

Η ιατρική ευθύνη έχει να κάνει μόνο με αμέλεια. Έτσι είτε βαριά είτε επικίνδυνη είτε θανατηφόρα σωματική βλάβη είτε και ανθρωποκτονία θα κριθούν από αμέλεια. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι εκτός από τις ταινίες κινηματογράφου –και αυτές παλαιάς κοπής- κανένας γιατρός δεν επιθυμεί να θέση σε διακινδύνευση την καριέρα του ή την ψυχική του ηρεμία ή την περιουσία του με το να προκαλέσει από δόλο ιατρικό «ατύχημα». Από δόλο μπορεί να διαπράττονται άλλα αδικήματα, λ.χ. παθητική δωροδοκία (φακελάκι) ή νόθευση εγγράφων (λ.χ. των ιατρικών αρχείων για να μην κατηγορηθεί ο γιατρός), αλλά όχι και τα ιατρικά σφάλματα. Σπανιότατα επίσης οι γιατροί κατηγορούνται για βιασμό ή απόπειρα βιασμού ή ασελγείς πράξεις σε μια ασθενή. Πράγματι οι γιατρός, ιδίως ο μαιευτήρας γυναικολόγος θα εξετάσει τους μαστούς της ασθενούς, με δακτυλική εξέταση αμφίχειρη θα εξετάσει τον τράχηλο της μήτρας, ενδεχόμενη δε και αμφίχειρη εξέταση δακτυλική και κολπική. Οι γυναίκες γνωρίζουν αυτές τις εξετάσεις και δέχονται τακτικά να γίνονται. Ο γιατρός μπορεί να αντιμετωπίσει την τυχόν κακόπιστη συμπεριφορά με συνεργάτιδά του μαία ή νοσηλεύτρια, η οποία θα χρησιμοποιηθεί και ως μάρτυρας σε δίκη με παρόμοια κατηγορία.

Μπορεί, όπως συμβαίνει πολλές φορές σε χώρους στάθμευσης να αποποιηθεί μια ιδιωτική κλινική ή ένα ιατρείο από την ευθύνη με μία πινακίδα;

Όχι, αυτό δεν είναι δυνατό. Ακόμη και αυτές οι πινακίδες των χώρων στάθμευσης είναι αμφίβολο αν θα γίνουν δεκτές από δικαστήριο. Αν λ.χ. ένας υπάλληλος του χώρου στάθμευσης από δόλο ή από αμέλεια προκαλέσει πυρκαγιά, δεν θα ευθύνεται και ο ίδιος και ο ιδιοκτήτης; Το ίδιο συμβαίνει και με την ιατρική αμέλεια. Κανένας δεν μπορεί να αποποιηθεί της ευθύνης. Και αυτό είναι ορθό. Ο οποιοσδήποτε επαγγελματίας πρέπει να έχει ευθύνη, γιατί πρέπει να επιτελεί την εργασία του σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης του ή της τέχνης του. Ο οδοντίατρος, ο φαρμακοποιός, ο δικηγόρος, ο συμβολαιογράφος, αλλά και ο ηλεκτρολόγος, ο υδραυλικός, ο συντηρητής κ.ο.κ.

Είναι αλήθεια ότι δεν προσέρχονται ως μάρτυρες γιατροί εναντίον γιατρών;

Αυτό σε μεγάλο βαθμό είναι αλήθεια. Οι γιατροί διστάζουν να καταθέσουν εναντίον συναδέλφων τους. Πολλοί το ερμηνεύουν ως κακώς εννοούμενη συναδελφική αλληλεγγύη. Εμείς το ερμηνεύουμε πολύ πιο απλά. Δεν υπάρχει γιατρός ενεργός που δεν κινδυνεύει να έχει επιπλοκές. Επίσης και το ανθρώπινο λάθος είναι μέσα στα ανθρώπινα μέτρα. Ποιος επαγγελματίας δεν έχει κάνει λάθη στην καριέρα του και δεν συνεχίζει να κάνει λάθη, όση επιμέλεια και αν επιδεικνύει; Και το χειρότερο είναι ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πότε θα συμβεί το λάθος ή πότε θα συμβεί μια επιπλοκή. Επομένως παρά ότι παρατηρείται συχνά το φαινόμενο γιατροί να έχουν αντιδικίες για άλλα πράγματα, λ.χ. για παράνομη διαφήμιση, για απατηλά μέσα προσέλκυσης πελατείας, για ιατρικό σφάλμα σπάνια θα δει κανείς μάρτυρα κατηγορίας γιατρό κατά συναδέλφου του.

Μήπως θα έπρεπε να δικάζουν γιατροί; Πώς το δικαστήριο κρίνει μια υπόθεση, όταν οι δικαστές δεν είναι γιατροί;

Είναι ένα πάγιο παράπονο των γιατρών. Οι γιατροί θα επιθυμούσαν να δικάζονται από γιατρούς και όχι από δικαστές. Από τη δική τους την πλευρά έχουν δίκιο. Και όχι γιατί πιστεύουν ότι θα αθωωθούν επειδή οι άλλοι θα είναι γιατροί, αλλά γιατί οι γιατροί ως χειρουργοί, λ.χ. διαφορετικά θα κατανοήσουν την κατάσταση για ένα ατυχές περιστατικό, λ.χ. απολινώθηκε ένας ουρητήρας κατά τη διάρκεια γυναικολογικής επέμβασης, και διαφορετικά ένας δικαστικός από το γραφείο του, ο οποίος, πιθανότατα, ουδέποτε έχει επισκεφθεί χώρο χειρουργείων κατά την ώρα του φόρτου εργασίας.

Από την άλλη πλευρά όμως σε κανένα μέρος του κόσμου δεν δικάζουν γιατροί. Για τον απλούστατο λόγο ότι δεν γνωρίζουν τα μεθοδολογικά εργαλεία να δικάσουν. Ακόμη και στις ΗΠΑ όπου το σύστημα των ενόρκων διαδραματίζει πιο σημαντικό ρόλο από ό,τι στη χώρα μας, οι ένορκοι καθοδηγούνται από το δικαστή ως προς το ποιο είναι το σημείο που πρέπει να αποφασίσουν ότι αποδείχθηκε.

Εύλογο είναι το ερώτημα πώς θα κρίνει ο δικαστής χωρίς ιατρικές γνώσεις. Με τη βοήθεια αποδεικτικών μέσων που απαριθμεί ο νόμος και κυρίως με ιατροδικαστικά πορίσματα ή γνωματεύσεις πραγματογνωμόνων, μάρτυρες, έγγραφα κλπ.

Στο δικαστήριο ποιος πρέπει να αποδείξει ότι δεν έχει ευθύνη;

Στην ποινική δίκη πάντοτε ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας του κατηγορουμένου. Στην αστική δίκη, τη δίκη για αποζημίωση, κατά πάγια νομολογία των δικαστηρίων, το βάρος απόδειξης, το βάρος δηλαδή να αποδείξει το δικαστή, φέρει ο γιατρός. Η δικαιολογητική βάση έγκειται στο ότι ο ασθενής δεν γνωρίζει τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης και τέχνης και δεν γνωρίζει τι έγινε στο χειρουργείο. Ο γιατρός επομένως πρέπει να αποδείξει ότι ενήργησε κατά τον δέοντα τρόπο, ότι τήρησε τους κανόνες, και ότι η όποια βλάβη δεν οφείλεται σε δική του αμέλεια, αλλά σε ενδογενές ή τυχαίο αίτιο.

Στην πράξη βλέπουμε όμως ότι ακόμη και στις ποινικές δίκες τα δικαστήρια δυσπιστούν αρκετές φορές απέναντι στο γιατρό, θεωρώντας ότι θα έπρεπε να έχει κάνει περισσότερα, ώστε να αποφευχθεί η ζημιά του ασθενούς.

Όταν το δικαστήριο επιδικάσει ένα ιατρικό σφάλμα τιμωρείται ποινικά ο γιατρός και ποιες είναι οι ποινές;

Συνήθως οι καταδίκες των γιατρών αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Ξεκινούν από 12 περίπου μήνες με αναστολή και έχουν φθάσει μέχρι και 36 μήνες για ανθρωποκτονία, λ.χ. γιατρού που φέρεται ότι από αμέλειά του πέθανε 73χρονος με τεράστια κοιλιοκήλη, γιατί μετά μερικές ημέρες υπήρξε διαφυγή από το χειρουργημένο έντερο και τελικά ο άνθρωπος κατέληξε.

Δεν είναι σφάλμα του γιατρού το ότι υπήρξε διαφυγή ή διάτρηση του εντέρου;

Το τι είναι και το τι δεν είναι σφάλμα είναι κάτι που δεν μπορούμε να το πούμε γενικά, παρά μόνο κρίνοντας μια συγκεκριμένη υπόθεση. Και πάλι, τίποτε δεν είναι σίγουρο. Πολλές φορές, ακόμη και αν κρίνουν τα δικαστήρια έτσι ή αλλιώς, παραμένει μέσα μας η αμφιβολία αν ο γιατρός έπραξε το ορθό ή όχι. Σε ηλικιωμένους ανθρώπους, λ.χ., γνωρίζουμε ότι υπάρχουν ταλαιπωρημένα έντερα, σας «τσιγαρόχαρτο», ή που έχουν υποστεί άλλες επεμβάσεις, που έχουν συμφύσεις κλπ. Μπορεί το σφάλμα να ανήκει στο γιατρό που δεν έθεσε καλά τα ράμματα ή που τα ράμματα ή τα κλιπς δεν είχαν μεταξύ τους την κατάλληλη απόσταση. Μπορεί να οφείλεται και σε ένα τυχαίο γεγονός, λ.χ. το έντερο μετά από μερικές ημέρες να ανοίξει, ίσως μόνο και μόνο από την ταλαιπωρία της επέμβασης. Στο εξωτερικό οι χειρουργοί κάνουν λόγο για την «καταραμένη» Πέμπτη ημέρα. Μετά μερικές ημέρες δηλαδή μπορεί να υπάρξει διαφυγή.

Ας σημειωθεί ότι στη συντριπτική πλειοψηφία τα δικαστήρια θεωρούν τη διαφυγή του εντέρου ότι οφείλεται σε σφάλμα του χειρουργού.

Πόσο χρόνο κάνει το ποινικό δικαστήριο να καταδικάσει το γιατρό;

Μια ποινική δίκη ξεκινά από την προδικασία, τις έγγραφες εξηγήσεις του φερόμενου ως υπαίτιου γιατρού, αρκετούς μήνες μετά η υπόθεση, στη συντριπτική πλειοψηφία, φθάνει στο ακροατήριο. Μπορεί να υπολογίσει κανείς ότι με τις αναβολές στο τριμελές πλημμελειοδικείο η διαδικασία κρατάει 3 με 5 χρόνια, 2 περίπου χρόνια στο Εφετείο και ταχύτερα στον Άρειο Πάγο, αν υπάρχει κίνδυνος παραγραφής που είναι (πέντε συν τρία) οκτώ έτη.

Όταν το πολιτικό δικαστήριο κρίνει ότι έχει λάβει χώρα ιατρικό σφάλμα ποιες είναι οι αποζημιώσεις;

Οι αποζημιώσεις είναι αρκετές σε δίκες ιατρικής ευθύνης και έτσι μπορούν να φθάσουν μέχρι και 200.000 αποζημίωση για ηθική βλάβη (πρόσφατη απόφαση Αρείου Πάγου). Παλαιότερα, για μικρό κορίτσι στη Ρόδο που μολύνθηκε από HIV/AIDS επιδικάσθηκε το ποσόν των 100.000.000 δραχμών. Πρόκειται για πολύ σοβαρά περιστατικά.

Πόσο χρόνο κάνει το αστικό δικαστήριο να εκδώσει απόφαση για αποζημίωση;

Περίπου δύο χρόνια χρειάζονται για προσδιορισμό, μπορεί να υπολογίσει κανείς και αναβολή, περίπου το χρονικό διάστημα που κάνει και το ποινικό δικαστήριο. Μπορεί κανείς χονδρικά να υπολογίσει ότι μια δίκη ιατρικής ευθύνης τελεσιδικεί ή γίνεται αμετάκλητη μετά 5-10 έτη.

Ο ασθενής πώς θα διασφαλισθεί σε περίπτωση ιατρικού σφάλματος ότι θα εισπράξει την αποζημίωση; Αν λ.χ. ο γιατρός πουλήσει περιουσιακά του στοιχεία ή τα μεταβιβάσει στα παιδιά του κλπ. τότε τι γίνεται;

Αυτό μπορεί να ακούγεται λογικό, όμως ο νόμος έχει ασφαλιστικές δικλείδες. Όχι μόνο με τις διατάξεις για την καταδολίευση δανειστών, όπου ακυρώνονται τέτοιου είδους συμβάσεις, αλλά και με δύο άλλους τρόπους. Πρώτον με την ασφάλιση του γιατρού –συνήθως οι γιατροί ασφαλίζονται για ποσά από 100.000 ως 400.000 ευρώ, μπορεί και παραπάνω- και δεύτερον με τη σχέση «πρόστησης» που συνδέει ένα κρατικό νοσοκομείο ή μια ιδιωτική κλινική με το γιατρό. Αν δηλαδή ο γιατρός χρησιμοποιεί με οποιοδήποτε τρόπο και οποιαδήποτε εργασιακή ή άλλη σχέση, έστω και απλής χρήσης των χειρουργείων, έχει κριθεί από τα δικαστήρια ότι συνυπεύθυνη είναι και η κλινική. Το ίδιο ισχύει και για τους γιατρούς του ΕΣΥ ή του ΙΚΑ.

Πρέπει οι γιατροί να είναι ασφαλισμένοι;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο στα μέσα της δεκαετίας του ’70 όσο και την προηγούμενη δεκαετία υπήρξε ένα τεράστιο πρόβλημα. Οι δικαστές, έχοντας τη βεβαιότητα ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες πληρώνουν και όχι οι γιατροί αύξησαν υπερβολικά τα ασφάλιστρα. Ποιος πληρώνει; The deep pocket, η βαθιά τσέπη, ήταν η απάντηση. Αυτές οι μεγάλες αποζημιώσεις είχαν όμως αποτέλεσμα που δεν είχε προβλεφθεί από τους δικαστές, αλλά η ίδια η αγορά αντέδρασε. Η αύξηση αποζημιώσεων επέφερε αύξηση των ασφαλίστρων, σε βαθμό που έκανε απαγορευτική πολλές φορές την άσκηση της ιατρικής σε ειδικότητες όπως η μαιευτική-γυναικολογία, ορθοπαιδική, και γενικά χειρουργικές ειδικότητες, που έχουν μεγαλύτερο πρόβλημα ιατρικής ευθύνης. Πολλοί γιατροί σε περιοχές όπως το Μαϊάμι ή η Καλιφόρνια, από τις καλύτερες περιοχές στον κόσμο, αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν το επάγγελμά τους.

Στη χώρα μας ευτυχώς το πρόβλημα με τις ασφαλιστικές εταιρείες δεν είναι τόσο μεγάλο και ακόμη το σύστημα λειτουργεί σε ικανοποιητικό βαθμό και τα ασφάλιστρα είναι λογικά. Σχεδόν όλοι οι γιατροί σήμερα –κάτι που ήταν αδιανόητο πριν από μια εικοσαετία- που ασκούν ειδικότητα υψηλού ρίσκου είναι ασφαλισμένοι.

Αξίζει τον κόπο κάποιος ασθενής που έχει υποστεί ζημιά από ιατρικό σφάλμα να προσφύγει στα δικαστήρια; Θα αποζημιωθεί για την ταλαιπωρία του;

Ο ασθενής που υπέστη μια ζημιά που δεν προβλεπόταν από το χαρακτήρα της επέμβασης, λ.χ. –και αναφερόμαστε σε ένα ακραίο παράδειγμα- επέμβαση κήλης ή σκωληκοειδίτιδας όπου έχει πληγεί το ισχιακό νεύρο, τότε προφανώς κάτι δεν έπραξε σωστά ο γιατρός ή κάτι παρέλειψε, ώστε να επέλθει αυτό το δυσμενές αποτέλεσμα. Ο ασθενής λοιπόν θα πρέπει να συμβουλευθεί και δικηγόρο, ή και δικηγόρους, και να συμβουλευθεί ακόμη και γιατρούς της ίδιας ειδικότητας με αυτή που ήταν ο χειρουργός ή αντίστοιχη (λ.χ. στο ανωτέρω παράδειγμα καλό θα ήταν να συμβουλευθεί ο ασθενής γενικούς χειρουργούς ή και νευροχειρουργούς). Θα μπορούσε να μην ευθύνεται ο γιατρός, λ.χ. γιατί σε αυτό το ακραίο παράδειγμα, θα μπορούσε να υπάρχει μια ανατομική διαταραχή του ασθενούς που δεν ήταν προβλέψιμη και λόγω και του κατεπείγοντος δεν μπορούσε να ελεγχθεί.

Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου ο γιατρός λειτουργεί με υψηλότατο ρίσκο και υπό μεγάλη πίεση, όπως σε περιπτώσεις πολυτραυματιών σε τροχαία ατυχήματα ή σοβαρών τραυματισμών με πυροβόλα όπλα ή μαχαίρια σε κυνήγι, συμπλοκές με παραβαίνοντες τις διατάξεις του ποινικού δικαίου κλπ. Σε αυτές τις περιπτώσεις βεβαίως μια άσχημη εξέλιξη δεν μπορεί να αποδοθεί στο γιατρό. Είναι επομένως πολλές οι πιθανότητες μια μήνυση του γιατρού κατά του ασθενούς ή μια αγωγή να απορριφθούν.

Επομένως, συνοψίζοντας. Κάθε ζημιά που υφίσταται ο ασθενής μετά από μια ιατροχειρουργική επέμβαση δεν οφείλεται αναγκαία σε ιατρικό σφάλμα. Ο ασθενής θα σταθμίσει τις συνέπειες μιας δικαστικής διαμάχης. Αν γίνει από το δικαστήριο δεκτή η ευθύνη του γιατρού μπορεί να κερδίσει αρκετά χρήματα, περίπου μετά από 5-10 έτη. Αν δεν ευδοκιμήσουν οι δίκες αυτές τότε έχει τον κίνδυνο να καταδικασθεί με τη δικαστική δαπάνη. Αρκετοί ασθενείς βεβαίως προτιμούν τη λύση των «εργολαβικών» δικών, εκείνων δηλαδή στο οποίο συμφωνούν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους να αμείβεται εκείνος με ένα ποσοστό –σήμερα με βάση το ισχύον στην Ελλάδα νομικό πλαίσιο φθάνει το 20%- των ποσών που επιδικάζονται ή πρόκειται να επιδικασθούν.

Βεβαίως πάντοτε υπάρχει η περίπτωση ενός λογικού συμβιβασμού, ο οποίος όμως συνήθως είναι ανέφικτος λόγω των υψηλών ποσών που ζητούν οι ασθενείς ή οι συγγενείς τους.

© Χάρης Πολίτης, τηλ. 2106729207, Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.www.harrispolitis.gr
Απαγορεύεται ρητώς η αναδημοσίευση χωρίς προηγούμενη έγγραφη άδεια κατά νόμο.

O Χάρης T. Πολίτης:

 

Σπούδασε στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Μονάχου και Φραγκφούρτης.

 

Δικηγόρος ΑΠ, ΣτΕ, δρ. Ιατρικής Ε.Κ.Π.Α., Επισκέπτης Καθηγητής Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, Καθηγητής Μεταπτυχιακού-Διδακτορικού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

Νομικός Σύμβουλος Ηθικής, Δεοντολογίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ΚΕΕΛΠΝΟ.

 

Μέλος της Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων. Πρόεδρος της Ελληνικής Ιατρονομικής Εταιρείας (ίδρ. 1988). Διευθυντής Περιοδικού Επιθεώρηση Ιατρικού Δικαίου (ΕΙΔ), (2009-2016). Διατέλεσε εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Μόνιμη Επιτροπή Ευρωπαίων Γιατρών (CPME) (1995-2009) και στην UEMS (2009). Μέλος της Τριμελούς Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών (1991-2001). Μέλος της Εθνικής Επιτροπής AIDS (1990-1992). Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας (2008-2011), (Ιδρυτικό Μέλος και Γενικός Γραμματέας από 1987-1991) (Ιδρυτής: Σπύρος Δοξιάδης).

 

Κατά καιρούς, μέλος επιτροπών Υπουργείου Υγείας. Μέλος της Επιτροπής της ΕΕΔΑ για HIV/AIDS και ανθρώπινα δικαιώματα (2009) ως εκπρόσωπος του ΚΕΕΛΠΝΟ και Υπουργείου Υγείας. Μέλος Επιτροπής για σύνταξη νέου Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Εισηγητής πρώτου βασικού σχεδίου (1990-1991). Συντάκτης, και σε συνεργασία με την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και ΜΚΟ, του συστήματος τήρησης Αρχείου Προσωπικών Δεδομένων οροθετικών και ασθενών με HIV/AIDS (1999-2000).

Πρωτοπόρος σε ζητήματα Ιατρικού Δικαίου και ιατρικής ευθύνης από το 1985 και μετά στη χώρα μας. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα διατύπωσε Χάρτη Υποχρεώσεων του Γιατρού (1985), εισήγαγε την Προστασία Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (εκδήλωση Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας, 11.2.1988, αρθρογραφία το 1986), διατύπωσε και βάσει διεθνών κειμένων για πρώτη φορά μετά το ’70 τις θεωρίες Συνταγματικής προστασίας ασθενών και Τριτενέργειας Ατομικών Δικαιωμάτων, της αμυντικής ιατρικής, της ενημέρωσης και συναίνεσης, της θεωρίας της ευθύνης μεταξύ των γιατρών (“captain of the ship”), της αποδοχής της παθητικής ευθανασίας, ότι καινοτομία του ΚΙΔ αποτελεί η αποδοχή ως οικείου του μονίμου συντρόφου. Ως προς την ενημέρωση σε γενική θεωρία «Ιατρικού Δικαίου» καθιέρωσε στη χώρα με συστηματικό έργο ενδεικτικά τις έννοιες του ιατρικού «ιμπεριαλισμού» ή «πατερναλισμού», της «αμυντικής ιατρικής», της ευθύνης «μέσων» και όχι «αποτελέσματος». Επίσης ως προς την ενημέρωση και συναίνεση για πρώτη φορά στη χώρα μας αναφέρθηκαν ότι ο γιατρός πρέπει να απαντά στις «χωρίς νόημα» ερωτήσεις, να αποφεύγει συντομογραφίες, να παρέχει οικονομική ενημερωμένη συναίνεση, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικές παραμέτρους, ποσοστό ενημέρωσης, ένταση συναίνεσης, συναίνεση ώριμου ανηλίκου, μαρτύρων του Ιεχωβά, ενημέρωση (διαφώτιση) ασφάλειας κλπ. Συνεισφορά σε ερμηνεία της ΠΚ 306 και της εγγυητικής ευθύνης που φέρει ο γιατρός. Συνεισφορά για πρώτη φορά σε συστηματικό έργο μετά το ’70 σε ιατρικό φάκελο ασθενούς, σε προστασία ιατρικού απορρήτου, σε προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σε κλινική έρευνα, τεχνητή γονιμοποίηση, κλωνοποιήσεις, μεταμοσχεύσεις ιστών και οργάνων, αισθητικές επεμβάσεις, διακοπή κύησης, παροχή βοήθειας στο θνήσκοντα και ευθανασία κλπ.

Συγγραφικό συνολικό έργο στον τομέα του Ιατρικού Δικαίου και Δικαίου Δημόσιας Υγείας, 16 βιβλία συστηματικά, ερμηνείας δικαίου, και συλλογή νομοθεσίας, και 71 δημοσιευμένα άρθρα (δημοσιευμένες περί τις 3.400 σελίδες συλλογής νομοθεσίας και 2.500 σελίδες βιβλίων και επιστημονικής αρθρογραφίας).

Άνω των 1.280 γνωμοδοτήσεων επί ζητημάτων δημόσιας υγείας, HIV/AIDS, προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών, 1.640 γνωμοδοτήσεων επί λειτουργίας Ιατρικών Συλλόγων, Πειθαρχικών Συμβουλίων, Μονάδων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας κλπ.

Εκπρόσωπος της Ελλάδας στην ιστορική πρώτη Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των ατόμων που ζουν με την HIV λοίμωξη (ΟΗΕ, Ρίγα, 1-2 Απρ. 1993) «Riga Statement on HIV/AIDS in The Countries of Central and Eastern Europe», σε «AIDS-ACTION EUROPE, Legislative and Judicial Systems in Relation to HIV and AIDS, Results of a European Survey, Pre-seminar Report, National AIDS Trust», Μάρτιος 2007, σε 98e Session de la Conférence internationale du Travail Παγκόσμιου Οργανισμού Εργασίας (OIT, ILO), Γενεύη 3-19 June, 2009, προς προπαρασκευή ILO R200 - HIV and AIDS Recommendation, 2010 (No. 200), σε πρόγραμμα PRIVILEGED ‘Determining the Ethical and Legal Interests in Privacy and Data Protection for Research Involving the Use of Genetic Databases and Bio-banks’ European Commission, European Research Area (2007-2009), σε Διακήρυξη Προέδρων Ιατρικών Συλλόγων Ευρώπης (Πράγα, 2015), σε Συμπόσιο του Παγκόσμιου Ιατρικού Συλλόγου για τον Πόλεμο, τη Μετανάστευση και τη Υγεία (Κωνσταντινούπολη, 26-27.2.2016). Συμμετείχε ως ομιλητής σε πολλά επιστημονικά συνέδρια, ελληνικά και διεθνή.

Το 1995 εξέδωσε ως συγγραφέας το βιβλίο «AIDS. Θεμελιώδεις αρχές για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ατομικών Ελευθεριών», ΚΕΕΛΠΝΟ-Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας (ΥΥΠ), 1995. Το 1996 μεταφράστηκεστηναγγλικήγλώσσα “AIDS. Fundamental Principles for the Protection of Human Rights and Civil Liberties”. Hellenic Centre for the Control of Infectious Diseases. AIDS, Athens, Ministry of Health, 1996. 45 p., με παγκόσμιο impact factor, (προτείνεται από την ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της ΠΟΥ, ως ένα από τα 22 βιβλία για ΗΙV/AIDS και Human Rights (2002)), μεταφράσθηκε δε συνολικά σε πέντε γλώσσες.

Μοναδικό έργο σε Συλλογή Νομοθεσίας Ιατρικών Συλλόγων-Πειθαρχικών Συμβουλίων- Ελεγκτικών και Πειθαρχικών Οργάνων (βλ. πίνακα βιβλίων παρακάτω).

Μοναδικό έργο στη χώρα μας σε δίκαιο δημόσιας υγείας (Συλλογές Νομοθεσίας δημόσιας υγείας, HIV/AIDS προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημόσιας υγείας, φυματίωση και προστασία της δημόσιας υγείας, επαγγελματική έκθεση σε HIV, AMKA, δραστική ουσία φαρμάκων και προστασία της δημόσιας υγείας, καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος), (βλ. αναλυτικά παρακάτω).

ΒΙΒΛΙΑ

Χάρη Πολίτη,

«Ιατρική Νομοθεσία. Ιατρικοί Σύλλογοι, Ιατρική Δεοντολογία, Άσκηση του Ιατρικού Επαγγέλματος», Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2015 (6η έκδοση, 1η έκδοση 2002).

«Άσκηση Ιατρικού Επαγγέλματος - Μονάδες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2015.

«Άσκηση Ιατρικού Επαγγέλματος. Κανόνες και Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Διεθνών Οργανισμών», τόμ. Α’, 2014.

«Ερμηνεία Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (ΕρμΚΙΔ)». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2006, 2008, 2010, 2012 (4η έκδ.).

«Ιατρική Νομοθεσία-Στρατιωτικοί Γιατροί». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2005.

«Ιατρική Νομοθεσία-Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2004.

«Υγειονομικές Διατάξεις». Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, 2004.

«Ασφάλεια αίματος και προστασία της Δημόσιας Υγείας. Νομοθετικά κείμενα και ρυθμίσεις». Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, Αθήνα, 2003.

«Ιατρική Νομοθεσία-Ιατρικές Ειδικότητες». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2002.

«HIV/AIDS. Δημόσια Υγεία και Ανθρώπινα Δικαιώματα». Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, Αθήνα, 2002.

«Οδηγός Ασφάλειας Λιμένος - Προστασία υγείας και ασφάλειας εργαζομένων. Συλλογή Νομοθεσίας». Υπό την αιγίδα της Ένωσης Τεχνικών Υπαλλήλων ΟΛΠ, Αθήνα, 2002.

«Τεχνικός Οδηγός, Ασφάλεια, υγιεινή, προστασία εργαζομένων-πολιτών». Υπό την αιγίδα του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Συλλογή Νομοθεσίας, Αθήνα, 2001-2002.

«Ιατρικό Δίκαιο». Αθήνα, 1999.

«AIDS. Θεμελιώδεις αρχές για την προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ατομικών Ελευθεριών». Εκδ. ΚEEΛ-Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας, 1995-1996. Μτφρ. αυτού στην αγγλική ως «AIDS. Fundamental Principles for the Protection of Human Rights and Civil Liberties», 1995-1996.

«Συστηματική-Σημειώσεις της Πολιτικής Δικονομίας. Ένδικα μέσα και Αναγκαστική Εκτέλεση». Αθήνα, 1983.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΘΙΚΗ

Χάρη Πολίτη, Ιπποκρατικές διδαχές και κατευθύνσεις για ιατρική ηθική και δεοντολογία και την ιατρική αμέλεια, ΕΙΔ 2009, 484-492, 580-592.

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

Χάρη Πολίτη, Διάγνωση υπόνοιας, ενημερωμένη συναίνεση και η lege artis συμπεριφορά του γιατρού, ΕΙΔ 2011, 4-14.

Χάρη Πολίτη, Προσωποπαγής ιατρική υποχρέωση η ενημέρωση προς τον ασθενή και η λήψη συναίνεσής του, ΕΙΔ 2011, 412-420.

Χάρη Πολίτη, Επέκταση ιατροχειρουργικής επέμβασης χωρίς τη συναίνεση του ασθενούς, ΕΙΔ 2011, 486-493, 560-568.

Χάρη Πολίτη, Άρνηση ενήλικου και ανήλικου ασθενούς (των εχόντων την επιμέλειά του) να δεχθούν ιατρικά ενδεδειγμένη ιατροχειρουργική επέμβαση. Η αξιολόγηση των εννόμων αγαθών της ζωής και υγείας έναντι της αυτοδιάθεσης, της αξίας και αξιοπρέπειας του ατόμου. Κατήργησε το άρθρο 12 παρ. 3 περ. γ` Κ.Ι.Δ. τις διατάξεις του άρθρου 1534 ΑΚ;, ΕΙΔ 2010, 4-36, 100-130.

Χάρη Πολίτη, «Ανθρωποκτονία από ενημέρωση». Μπορεί η ενημέρωση του ασθενούς για τη λήψη νομικά ισχυρής συναίνεσης να επιφέρει βλάβη στον ίδιο;, ΕΙΔ 2013, 667-724, 903-929.

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ

Χάρη Πολίτη, Ιατρικό απόρρητο, σε "Η Ιπποκρατική ηθική στις σύγχρονες εξελίξεις", τόμ. ΙΙ, Πρακτικά ημερίδας Εταιρείας Διάδοσης Ιπποκρατείου Πνεύματος (ΕΔΙΠ), 10.03.2007, σ. 17-37.

Χάρη Πολίτη, Συμβολή στην έννοια της ιδιωτικής σφαίρας του απορρήτου. Έκφανση της αξίας και αξιοπρέπειας, της προσωπικής ελευθερίας του ατόμου, κοινωνικό ή οικονομικό αγαθό. Τα έννομα αγαθά που προστατεύονται, ΕΙΔ 2010, 292-305.

Χάρη Πολίτη, Συνταγματικές όψεις του ιατρικού απορρήτου, ΕΙΔ 2010, 484-492.

Χάρη Πολίτη, Περιεχόμενο και έκταση του ιατρικού απορρήτου στην ελληνική έννομη τάξη, ΕΙΔ 2010, 580-604, 682-692.

Χάρη Πολίτη, Ιατρικό απόρρητο και Ελεγκτικά Όργανα της Διοίκησης, ΕΙΔ 2010, 388-409.

ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

Χάρη Πολίτη, Η έννοια της ιατρικής ευθύνης και το μέτρο επιμέλειας του γιατρού στο ποινικό δίκαιο, ΕΙΔ 2016, 9-33 (Προδημοσίευση από τον Τιμητικό Τόμο Χρ. Αργυρόπουλου, Εκδ. Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων).

Χάρη Πολίτη, Η ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι, ΕΙΔ 2009, 740-748, 822-825.

Χάρη Πολίτη, Η αποτίμηση της ιατρικής ευθύνης, Συνήγορος τ. 53/2006, σ. 43-46.

Χάρη Πολίτη, Ευδοκίμηση αγωγών και μηνύσεων σε δίκες ιατρικής ευθύνης. Η σημασία της αναμενόμενης επιπλοκής στις ιατροχειρουργικές επεμβάσεις και η ανυπαρξία της ως νομικής έννοιας. Νομικές και ιατρικές παράμετροι και στρεβλώσεις, ΕΙΔ 2009, 100-109.

Χάρη Πολίτη, Οξεία σκωληκοειδίτιδα ως οξύ πρόβλημα διαφορικής διαγνωστικής. Προσεγγίσεις για την ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2009, 4-17.

Χάρη Πολίτη, Μετά την επέλευση της βλάβης. Βασικές αρχές για την άμυνα του γιατρού σε ποινικές, αστικές και πειθαρχικές δίκες ιατρικής αμέλειας, ΕΙΔ 2009, 196-209.

Χάρη Πολίτη, Ενδοσυμβατική σχέση γιατρού και ασθενούς. Ιατρική αμέλεια. Συρροή ενδοσυμβατικής αδικοπρακτικής ευθύνης, ΕΙΔ 2009, 660-663.

Χάρη Πολίτη, Ιατρικό σφάλμα του Γαστρεντερολόγου, Τόμ. Πρακτικών 26ου Συνεδρίου Γαστρεντερολογίας, σελ. 197-208. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Δευτεροπαθής περιτονίτιδα. Ιατρική ευθύνη και αξιολόγηση του μέτρου επιμέλειας του γιατρού, ΕΙΔ 2009, 932-953, 1028-1045.

Χάρη Πολίτη, Ο θάνατος του ασθενούς ως "πτώση του ακροβάτη". Δικονομική και ουσιαστική διερεύνηση της ευθύνης του αναισθησιολόγου, όταν ο ασθενής καταλήξει από αιμορραγία - από το χώρο της επέμβασης η ενδογενή στους πνεύμονες. Ιατροδικαστική έκθεση κατά πραγματογνωμοσύνης και ιδιωτικών γνωμοδοτήσεων καθηγητών της ιατρικής, ΕΙΔ 2010, 784-809.

Χάρη Πολίτη, «Κατανομή του βάρους αποδείξεως στη δίκη της ιατρικής ευθύνης». Δίκη 18, 1987, 401 επ.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

Χάρη Πολίτη, Η «σχιζοφρενική» ιστορική αποτίμηση της ιατρικής πράξης ως σωματικής βλάβης. Ο εκατονταετής «ψυχρός πόλεμος» μεταξύ γιατρών και νομικών, ΕΙΔ 2011, 260-268.

Χάρη Πολίτη, Οι δικαστές κρατούν στα χέρια τους το μέλλον της Ιατρικής. Προβληματισμοί για την Ιατρική Ευθύνη, ΕΙΔ 2011, 196-203.

Χάρη Πολίτη, Οι γιατροί πρέπει να επικεντρώνονται στο να καταπολεμούν τις ασθένειες και όχι τις αγωγές εναντίον τους ή πώς η υπέρμερτρη επιβάρυνση των γιατρών για ιατρικά σφάλματα βλάπτει σοβαρά τη δημόσια υγεία, Ενημέρωση ΙΣΑ, τ. 191, /2006 σ. 63-70. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Γενναία και ρηξικέλευθη λύση στο πρόβλημα της ιατρικής ευθύνης. Η αποζημίωση του ασθενούς με το σύστημα "μη ευθύνης" (no fault) του γιατρού, τ. 192, Αύγ-Σεπ 2006, σ. 49-55. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Σύνδρομο «Μούσα», σύνδρομο «Γλαυκία». Ιατρική Αμέλεια, ιατρική ευθύνη, αμυντική ιατρική, ΕΙΔ 2010, 982-995.

[Χάρη Πολίτη, Σύγχρονες παραδοχές για την ιατρική ευθύνη. Οδεύουμε προς αμυντική ιατρική;, σε "Κλινικά Χρονικά", Τόμος 27, Συμπληρωματικό τεύχος 1, Μάιος 2004, σελ. 61-70].

Χάρη Πολίτη, HIV/AIDS, Ανθρώπινα Δικαιώματα και Ατομικές Ελευθερίες. Κρατική και ατομική ευθύνη, σε συλλογή κειμένων "HIV/AIDS και δικαιώματα στην Ελλάδα" (Επιμέλεια Τ.Κ. Βιδάλης) Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή 2003, σελ. 19 - 46, καθώς και Βιβλιογραφικός Οδηγός, σελ. 105 - 123.

Χάρη Πολίτη, (Aντι)Συνταγματικές όψεις των υπέρογκων αποζημιώσεων στις Δίκες Iατρικής Eυθύνης, Eνημέρωση ΙΣΑ (157) Oκτ.Nοε 2000, 40 επ. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Το μέλλον μιας αυταπάτης ή ηθικό δίδαγμα πώς η απόδοση κοινωνικής δικαιοσύνης σε ένα ατελές νομικό σύστημα ενέχει κινδύνους" επί ΔΠρAθ 1075/2000, Eνημέρωση ΙΣΑ (154) Aπρ-Mαι 2000, 24 επ. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη,  «O θάνατος του ακροβάτη». Σχόλια για την ΠΠρAθ 6314/1987, Δ 19, 676 επ.

ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΙΑΤΡΩΝ

Χάρη Πολίτη, Δικονομία των Πειθαρχικών Συμβουλίων των Ιατρικών Συλλόγων, ΕΙΔ 2009, 292-301, 388-400.

Χάρη Πολίτη, Ιατρική αμέλεια και πειθαρχική ευθύνη. Είναι αντισυνταγματική η διεύρυνση της πειθαρχικής ευθύνης του γιατρού, ταυτίζοντάς την (σχεδόν) με τη "ραθυμία" και την "ατελή εκπλήρωση καθήκοντος", Ενημέρωση ΙΣΑ, τ. 193 (Οκτ.-Νοέμ. 2006), σ. 53-59. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ

Χάρη Πολίτη, Ιατρονομικά ζητήματα επί των ανθρωπίνων μεταμοσχεύσεων (MMG, 16(2) 181-196, 1988). [MMG: MateriaMedicaGraeca].

Χάρη Πολίτη, Το νέο νομικό πλαίσιο για τις μεταμοσχεύσεις (Ν.3984/2011), ΕΙΔ 2011, 344-360.

ΠΑΡΟΧΗ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΤΟ ΘΝΗΣΚΟΝΤΑ

Χάρη Πολίτη, «Τεχνητή γονιμοποίηση και παροχή βοήθειας στο θνήσκοντα». Συμπεράσματα από το 56ο συνέδριο Γερμανών νομικών και η νομική πραγματικότητα στη χώρα μας. MMG, 1986, 408 επ.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

Χάρη Πολίτη, Φυματίωση, Πολυανθεκτική Φυματίωση (MDR-TB) και εκτεταμένα ανθεκτική Φυματίωση (XDR-TB). Προς πολιτική απομόνωσης και καραντίνας; Νομικές όψεις, ΕΙΔ 2015, 9-22, 405-418, 679-698.

Χάρη Πολίτη, Καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, βιβλιάριο υγείας. Υποχρεώσεις και δικαιώματα επιχειρήσεων και εργαζομένων υπό το πρίσμα της προστασίας της δημόσιας υγείας, ΕΙΔ 2010, 880-903.

HIV/AIDS

Χάρη Πολίτη, Ενημέρωση και συναίνεση του υποκειμένου πριν και μετά την εξέταση για HIV λοίμωξη. Κατευθυντήριες οδηγίες και ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2014, 213-229, 421-435.

Χάρη Πολίτη, HIV/AIDS, Νομικά προβλήματα και πρώιμες νομοθετικές αντιδράσεις των κρατών. Το δίλημμα της προστασίας της δημόσιας υγείας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών μιας μη αερογενώς μεταδιδόμενης νόσου, σε "Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου", Τεύχος Ι, Έτος ΙΖ’ 2004 Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή 2003, σελ. 7 - 29.

Χάρη Πολίτη, HIV/AIDS. H προστασία του ιατρικού απορρήτου και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σε Συνήγορος του Πολίτη "Ιατρικό Απόρρητο. Πληροφορίες που αφορούν προσωπικά δεδομένα, ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος και αρχεία νοσοκομείων". Πρακτικά ημερίδας 29 Μαΐου 2006, σ. 166-212.

Χάρη Πολίτη, Η εφαρμογή του Αριθμού Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ) και η προστασία του ιατρικού απορρήτου των HIV οροθετικών ατόμων, ΕΙΔ 2010, 196-217.

Χάρη Πολίτη, Μια τραγωδία δημόσιας υγείας. Η μόλυνση 426 παιδιών σε νοσοκομείο της Βεγγάζης με τον ιό HIV/AIDS. Δικονομικές όψεις, ΕΙΔ 2011, 68-81, 132-141.

Χάρη Πολίτη, AIDS und ärztliche Haftung. Neue Kriterien für die tödliche Erkrankung, München, 1985.

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Χάρη Πολίτη, Ταξιδιωτική ιατρική. Νομικές όψεις και ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2011, 636-642, 732-739.

ΔΡΑΣΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ

Χάρη Πολίτη, Δραστική ουσία. Η υποκατάσταση γενόσημων φαρμάκων. Επιπτώσεις για τη Δημόσια Υγεία και ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2013, 10-32, 267-304.

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ-ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

Χάρη Πολίτη, Εργατικό ατύχημα και επαγγελματική ασθένεια γιατρών. Επαγγελματική έκθεση, ιδίως σε HIV, προφύλαξη μετά την έκθεση, ΕΙΔ 2012, 132-145, 312-327, 618-629.

ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ

Χάρη Πολίτη, «Eνδοσυμβατική-Aδικοπρακτική ευθύνη». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Ευθύνη από πράξεις αλλοτρίων προσώπων». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρικό απόρρητο». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Σύμβαση». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Μέτρο επιμέλειας του γιατρού». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Υποχρέωση του κράτους και των ασφαλιστικών οργανισμών προς ασφαλιστική κάλυψη της αστικής αποζημιώσεως για ιατρικό σφάλμα;». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Διαφώτιση και συναίνεση του ασθενούς». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1999.

Χάρη Πολίτη, «Τεχνητή γονιμοποίηση». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1999.

Χάρη Πολίτη, «Θεραπευτικοί και Kλινικοί Πειραματισμοί». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1998.

Χάρη Πολίτη, «AIDS. Προβληματισμοί νομικοί, ηθικοί, δεοντολογικοί». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1997.

Χάρη Πολίτη, «Ευθανασία και παροχή βοήθειας στο θνήσκοντα». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1995.

Χάρη Πολίτη, «Ευνουχισμός, στείρωση και άλλες ιδιαίτερες επεμβάσεις». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1995.

Χάρη Πολίτη, «Το επιτρεπτό των Iατροχειρουργικών Επεμβάσεων». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1995.

Χάρη Πολίτη, «H ιατρική ευθύνη σε πίνακες». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, M & L, Ιατρική και Δίκαιο (24), 1994, 16 επ.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Ευθύνη. H ευρωπαϊκή προοπτική». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1994.

Χάρη Πολίτη, «Μεταμοσχεύσεις». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1994.

Χάρη Πολίτη, «H Ιατρική Πράξη ως Πρόκληση για το Σύγχρονο Δίκαιο. Τα κυριότερα ιατρικά και νομικά προβλήματα. H ιατρική πράξη ως «πεδίο δοκιμών» των θεωριών του δικαίου». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1993.

Χάρη Πολίτη, «Το πρόβλημα της Ιατρικής Ευθύνης». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1992.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Ευθύνη, Δίκαιο, Mέσα Μαζικής Ενημέρωσης». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1991.

ΧάρηΠολίτη, «Krebsregister und die Einwilligung des Betroffenen». München, 1986. Μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε σε ΕΙΔ 2016, 733-742 με ελληνικό τίτλο:

Χάρης Τ. Πολίτης, «Τα αρχεία νεοπλασιών και η συναίνεση των υποκειμένων επεξεργασίας».

Πρόκειται για την πρώτη παρουσίαση στην Ελλάδα που αφορά σε προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Χάρη Πολίτη, «Χάρτης Υποχρεώσεων του Γιατρού». Yγεία 85, 41 επ.

Βιβλία

Χάρη Πολίτη, «Άσκηση Ιατρικού Επαγγέλματος. Κανόνες και Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Διεθνών Οργανισμών», τόμ. Α’, 2014.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Νομοθεσία. Ιατρικοί Σύλλογοι, Ιατρική Δεοντολογία, Άσκηση του Ιατρικού Επαγγέλματος», Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2013.

Χάρη Πολίτη, «Ερμηνεία Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2006, 2008, 2010, 1012 (4η έκδ.).

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Νομοθεσία-Στρατιωτικοί Γιατροί». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2005.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Νομοθεσία-Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας». Υπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2004.

Χάρη Πολίτη, «Υγειονομικές Διατάξεις». Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, 2004.

Χάρη Πολίτη, Προστασία Δημόσιας Υγείας, Υγειονομικές Διατάξεις. Αθήνα 2004, 2 τόμοι, 1400 σελ.

Χάρη Πολίτη, «Ασφάλεια αίματος και προστασία της Δημόσιας Yγείας. Νομοθετικά κείμενα και ρυθμίσεις». Yπό την αιγίδα του Υπουργείου Yγείας και Πρόνοιας και του Kέντρου Eλέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, Αθήνα, 2003.

Χάρη Πολίτη, «Ασφάλεια, Υγιεινή, Προστασία εργαζομένων-πολιτών, Οδηγός Λιμένων». Yπό την αιγίδα της Ένωσης Τεχνικών Υπαλλήλων OΛΠ, Aθήνα, 2003.

Χάρη Πολίτη,  «Ιατρική Νομοθεσία-Ιατρικές Ειδικότητες». Yπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2002.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Νομοθεσία-Ιατρικοί Σύλλογοι-Ιατρική Δεοντολογία». Yπό την αιγίδα του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, 2002.

Χάρη Πολίτη, «HIV/AIDS. Δημόσια Yγεία και Ανθρώπινα Δικαιώματα». Yπό την αιγίδα του Υπουργείου Yγείας και Πρόνοιας και του Kέντρου Eλέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, Αθήνα, 2002.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρικό Δίκαιο». Αθήνα, 1999.

Χάρη Πολίτη, «AIDS. Θεμελιώδεις αρχές για την προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ατομικών Ελευθεριών». Εκδ. KEEΛ-Υπουργείου Yγείας και Πρόνοιας, 1995-1996. Mτφρ. αυτού στην αγγλική ως «AIDS. Fundamental Principles for the Protection of Human Rights and Civil Liberties», 1995-1996.

Χάρη Πολίτη, «Συστηματική-Σημειώσεις της Πολιτικής Δικονομίας. Ένδικα μέσα και Αναγκαστική Εκτέλεση». Αθήνα, 1983.

ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΘΙΚΗ

Χάρη Πολίτη, Ιπποκρατικές διδαχές και κατευθύνσεις για ιατρική ηθική και δεοντολογία και την ιατρική αμέλεια, ΕΙΔ 2009, 484-492, 580-592.

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

Χάρη Πολίτη, Διάγνωση υπόνοιας, ενημερωμένη συναίνεση και η lege artis συμπεριφορά του γιατρού, ΕΙΔ 2011, 4-14.

Χάρη Πολίτη, Προσωποπαγής ιατρική υποχρέωση η ενημέρωση προς τον ασθενή και η λήψη συναίνεσής του, ΕΙΔ 2011, 412-420.

Χάρη Πολίτη, Επέκταση ιατροχειρουργικής επέμβασης χωρίς τη συναίνεση του ασθενούς, ΕΙΔ 2011, 486-493, 560-568.

Χάρη Πολίτη, Άρνηση ενήλικου και ανήλικου ασθενούς (των εχόντων την επιμέλειά του) να δεχθούν ιατρικά ενδεδειγμένη ιατροχειρουργική επέμβαση. Η αξιολόγηση των εννόμων αγαθών της ζωής και υγείας έναντι της αυτοδιάθεσης, της αξίας και αξιοπρέπειας του ατόμου. Κατήργησε το άρθρο 12 παρ. 3 περ. γ` Κ.Ι.Δ. τις διατάξεις του άρθρου 1534 ΑΚ;, ΕΙΔ 2010, 4-36, 100-130.

Χάρη Πολίτη, «Ανθρωποκτονία από ενημέρωση». Μπορεί η ενημέρωση του ασθενούς για τη λήψη νομικά ισχυρής συναίνεσης να επιφέρει βλάβη στον ίδιο;, ΕΙΔ 2013, 667-724, 903-929.

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ

Χάρη Πολίτη, Ιατρικό απόρρητο, σε "Η Ιπποκρατική ηθική στις σύγχρονες εξελίξεις", τόμ. ΙΙ, Πρακτικά ημερίδας Εταιρείας Διάδοσης Ιπποκρατείου Πνεύματος (ΕΔΙΠ), 10.03.2007, σ. 17-37.

Χάρη Πολίτη, Συμβολή στην έννοια της ιδιωτικής σφαίρας του απορρήτου. Έκφανση της αξίας και αξιοπρέπειας, της προσωπικής ελευθερίας του ατόμου, κοινωνικό ή οικονομικό αγαθό. Τα έννομα αγαθά που προστατεύονται, ΕΙΔ 2010, 292-305.

Χάρη Πολίτη, Συνταγματικές όψεις του ιατρικού απορρήτου, ΕΙΔ 2010, 484-492.

Χάρη Πολίτη, Περιεχόμενο και έκταση του ιατρικού απορρήτου στην ελληνική έννομη τάξη, ΕΙΔ 2010, 580-604, 682-692.

Χάρη Πολίτη, Ιατρικό απόρρητο και Ελεγκτικά Όργανα της Διοίκησης, ΕΙΔ 2010, 388-409.

ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

Χάρη Πολίτη, Η ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι, ΕΙΔ 2009, 740-748, 822-825.

Χάρη Πολίτη, Η αποτίμηση της ιατρικής ευθύνης, Συνήγορος τ. 53/2006, σ. 43-46.

Χάρη Πολίτη, Ευδοκίμηση αγωγών και μηνύσεων σε δίκες ιατρικής ευθύνης. Η σημασία της αναμενόμενης επιπλοκής στις ιατροχειρουργικές επεμβάσεις και η ανυπαρξία της ως νομικής έννοιας. Νομικές και ιατρικές παράμετροι και στρεβλώσεις, ΕΙΔ 2009, 100-109.

Χάρη Πολίτη, Οξεία σκωληκοειδίτιδα ως οξύ πρόβλημα διαφορικής διαγνωστικής. Προσεγγίσεις για την ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2009, 4-17.

Χάρη Πολίτη, Μετά την επέλευση της βλάβης. Βασικές αρχές για την άμυνα του γιατρού σε ποινικές, αστικές και πειθαρχικές δίκες ιατρικής αμέλειας, ΕΙΔ 2009, 196-209.

Χάρη Πολίτη, Ενδοσυμβατική σχέση γιατρού και ασθενούς. Ιατρική αμέλεια. Συρροή ενδοσυμβατικής αδικοπρακτικής ευθύνης, ΕΙΔ 2009, 660-663.

Χάρη Πολίτη, Ιατρικό σφάλμα του Γαστρεντερολόγου, Τόμ. Πρακτικών 26ου Συνεδρίου Γαστρεντερολογίας, σελ. 197-208. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Δευτεροπαθής περιτονίτιδα. Ιατρική ευθύνη και αξιολόγηση του μέτρου επιμέλειας του γιατρού, ΕΙΔ 2009, 932-953, 1028-1045.

Χάρη Πολίτη, Ο θάνατος του ασθενούς ως "πτώση του ακροβάτη". Δικονομική και ουσιαστική διερεύνηση της ευθύνης του αναισθησιολόγου, όταν ο ασθενής καταλήξει από αιμορραγία - από το χώρο της επέμβασης η ενδογενή στους πνεύμονες. Ιατροδικαστική έκθεση κατά πραγματογνωμοσύνης και ιδιωτικών γνωμοδοτήσεων καθηγητών της ιατρικής, ΕΙΔ 2010, 784-809.

Χάρη Πολίτη, «Κατανομή του βάρους αποδείξεως στη δίκη της ιατρικής ευθύνης». Δίκη 18, 1987, 401 επ.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

Χάρη Πολίτη, Η «σχιζοφρενική» ιστορική αποτίμηση της ιατρικής πράξης ως σωματικής βλάβης. Ο εκατονταετής «ψυχρός πόλεμος» μεταξύ γιατρών και νομικών, ΕΙΔ 2011, 260-268.

Χάρη Πολίτη, Οι δικαστές κρατούν στα χέρια τους το μέλλον της Ιατρικής. Προβληματισμοί για την Ιατρική Ευθύνη, ΕΙΔ 2011, 196-203.

Χάρη Πολίτη, Οι γιατροί πρέπει να επικεντρώνονται στο να καταπολεμούν τις ασθένειες και όχι τις αγωγές εναντίον τους ή πώς η υπέρμερτρη επιβάρυνση των γιατρών για ιατρικά σφάλματα βλάπτει σοβαρά τη δημόσια υγεία, Ενημέρωση ΙΣΑ, τ. 191, /2006 σ. 63-70. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Γενναία και ρηξικέλευθη λύση στο πρόβλημα της ιατρικής ευθύνης. Η αποζημίωση του ασθενούς με το σύστημα "μη ευθύνης" (no fault) του γιατρού, τ. 192, Αύγ-Σεπ 2006, σ. 49-55. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Σύνδρομο «Μούσα», σύνδρομο «Γλαυκία». Ιατρική Αμέλεια, ιατρική ευθύνη, αμυντική ιατρική, ΕΙΔ 2010, 982-995.

[Χάρη Πολίτη, Σύγχρονες παραδοχές για την ιατρική ευθύνη. Οδεύουμε προς αμυντική ιατρική;, σε "Κλινικά Χρονικά", Τόμος 27, Συμπληρωματικό τεύχος 1, Μάιος 2004, σελ. 61-70].

Χάρη Πολίτη, HIV/AIDS, Ανθρώπινα Δικαιώματα και Ατομικές Ελευθερίες. Κρατική και ατομική ευθύνη, σε συλλογή κειμένων "HIV/AIDS και δικαιώματα στην Ελλάδα" (Επιμέλεια Τ.Κ. Βιδάλης) Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή 2003, σελ. 19 - 46, καθώς και Βιβλιογραφικός Οδηγός, σελ. 105 - 123.

Χάρη Πολίτη, (Aντι)Συνταγματικές όψεις των υπέρογκων αποζημιώσεων στις Δίκες Iατρικής Eυθύνης, Eνημέρωση ΙΣΑ (157) Oκτ.Nοε 2000, 40 επ. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη, Το μέλλον μιας αυταπάτης ή ηθικό δίδαγμα πώς η απόδοση κοινωνικής δικαιοσύνης σε ένα ατελές νομικό σύστημα ενέχει κινδύνους" επί ΔΠρAθ 1075/2000, Eνημέρωση ΙΣΑ (154) Aπρ-Mαι 2000, 24 επ. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

Χάρη Πολίτη,  «O θάνατος του ακροβάτη». Σχόλια για την ΠΠρAθ 6314/1987, Δ 19, 676 επ.

ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΙΑΤΡΩΝ

Χάρη Πολίτη, Δικονομία των Πειθαρχικών Συμβουλίων των Ιατρικών Συλλόγων, ΕΙΔ 2009, 292-301, 388-400.

Χάρη Πολίτη, Ιατρική αμέλεια και πειθαρχική ευθύνη. Είναι αντισυνταγματική η διεύρυνση της πειθαρχικής ευθύνης του γιατρού, ταυτίζοντάς την (σχεδόν) με τη "ραθυμία" και την "ατελή εκπλήρωση καθήκοντος", Ενημέρωση ΙΣΑ, τ. 193 (Οκτ.-Νοέμ. 2006), σ. 53-59. [ΣΗΜ. ΙΣΑ: Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών].

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ

Χάρη Πολίτη, Ιατρονομικά ζητήματα επί των ανθρωπίνων μεταμοσχεύσεων (MMG, 16(2) 181-196, 1988). [MMG: MateriaMedicaGraeca].

Χάρη Πολίτη, Το νέο νομικό πλαίσιο για τις μεταμοσχεύσεις (Ν.3984/2011), ΕΙΔ 2011, 344-360.

ΠΑΡΟΧΗ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΤΟ ΘΝΗΣΚΟΝΤΑ

Χάρη Πολίτη, «Τεχνητή γονιμοποίηση και παροχή βοήθειας στο θνήσκοντα». Συμπεράσματα από το 56ο συνέδριο Γερμανών νομικών και η νομική πραγματικότητα στη χώρα μας. MMG, 1986, 408 επ.

HIV/AIDS

Χάρη Πολίτη, HIV/AIDS, Νομικά προβλήματα και πρώιμες νομοθετικές αντιδράσεις των κρατών. Το δίλημμα της προστασίας της δημόσιας υγείας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών μιας μη αερογενώς μεταδιδόμενης νόσου, σε "Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου", Τεύχος Ι, Ετος ΙΖ` 2004 Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή 2003, σελ. 7 - 29.

Χάρη Πολίτη, HIV/AIDS. H προστασία του ιατρικού απορρήτου και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σε Συνήγορος του Πολίτη "Ιατρικό Απόρρητο. Πληροφορίες που αφορούν προσωπικά δεδομένα, ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος και αρχεία νοσοκομείων". Πρακτικά ημερίδας 29 Μαΐου 2006, σ. 166-212.

Χάρη Πολίτη, Η εφαρμογή του Αριθμού Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ) και η προστασία του ιατρικού απορρήτου των HIV οροθετικών ατόμων, ΕΙΔ 2010, 196-217.

Χάρη Πολίτη, Μια τραγωδία δημόσιας υγείας. Η μόλυνση 426 παιδιών σε νοσοκομείο της Βεγγάζης με τον ιό HIV/AIDS. Δικονομικέςόψεις, ΕΙΔ 2011, 68-81, 132-141.

ΧάρηΠολίτη, «AIDS und aerztliche Haftung. Neue Kriterien fur die toedliche Erkrankung». München, 1985.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

Χάρη Πολίτη, Καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, βιβλιάριο υγείας. Υποχρεώσεις και δικαιώματα επιχειρήσεων και εργαζομένων υπό το πρίσμα της προστασίας της δημόσιας υγείας, ΕΙΔ 2010, 880-903.

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Χάρη Πολίτη, Ταξιδιωτική ιατρική. Νομικές όψεις και ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2011, 636-642, 732-739.

ΔΡΑΣΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ

Χάρη Πολίτη, Δραστική ουσία. Η υποκατάσταση γενόσημων φαρμάκων. Επιπτώσεις για τη Δημόσια Υγεία και ιατρική ευθύνη, ΕΙΔ 2013, 10-32, 267-304.

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ-ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

Χάρη Πολίτη, Εργατικό ατύχημα και επαγγελματική ασθένεια γιατρών. Επαγγελματική έκθεση, ιδίως σε HIV, προφύλαξη μετά την έκθεση, ΕΙΔ 2012, 132-145, 312-327, 618-629.

ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ

Χάρη Πολίτη, «Eνδοσυμβατική-Aδικοπρακτική ευθύνη». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Ευθύνη από πράξεις αλλοτρίων προσώπων». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρικό απόρρητο». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Σύμβαση». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Μέτρο επιμέλειας του γιατρού». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Υποχρέωση του κράτους και των ασφαλιστικών οργανισμών προς ασφαλιστική κάλυψη της αστικής αποζημιώσεως για ιατρικό σφάλμα;». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2000.

Χάρη Πολίτη, «Διαφώτιση και συναίνεση του ασθενούς». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1999.

Χάρη Πολίτη, «Τεχνητή γονιμοποίηση». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1999.

Χάρη Πολίτη, «Θεραπευτικοί και Kλινικοί Πειραματισμοί». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1998.

Χάρη Πολίτη, «AIDS. Προβληματισμοί νομικοί, ηθικοί, δεοντολογικοί». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1997.

Χάρη Πολίτη, «Ευθανασία και παροχή βοήθειας στο θνήσκοντα». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1995.

Χάρη Πολίτη, «Ευνουχισμός, στείρωση και άλλες ιδιαίτερες επεμβάσεις». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1995.

Χάρη Πολίτη, «Το επιτρεπτό των Iατροχειρουργικών Επεμβάσεων». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1995.

Χάρη Πολίτη, «H ιατρική ευθύνη σε πίνακες». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, M & L, Ιατρική και Δίκαιο (24), 1994, 16 επ.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Ευθύνη. H ευρωπαϊκή προοπτική». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1994.

Χάρη Πολίτη, «Μεταμοσχεύσεις». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1994.

Χάρη Πολίτη, «H Ιατρική Πράξη ως Πρόκληση για το Σύγχρονο Δίκαιο. Τα κυριότερα ιατρικά και νομικά προβλήματα. H ιατρική πράξη ως «πεδίο δοκιμών» των θεωριών του δικαίου». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1993.

Χάρη Πολίτη, «Το πρόβλημα της Ιατρικής Ευθύνης». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1992.

Χάρη Πολίτη, «Ιατρική Ευθύνη, Δίκαιο, Mέσα Μαζικής Ενημέρωσης». Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, 1991.

ΧάρηΠολίτη, «Krebsregister und die Einwilligung des Betroffenen». München, 1986. Μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε σε ΕΙΔ 2016, 733-742 με ελληνικό τίτλο:

Χάρης Τ. Πολίτης, «Τα αρχεία νεοπλασιών και η συναίνεση των υποκειμένων επεξεργασίας».

Πρόκειται για την πρώτη παρουσίαση στην Ελλάδα που αφορά σε προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Χάρη Πολίτη, «Χάρτης Υποχρεώσεων του Γιατρού». Yγεία 85, 41 επ.

Διεθνής Εκπροσώπηση

Συμβολή εκ μέρους Ελλάδας (ΚΕΕΛΠΝΟ-Υπουργείο Υγείας) σε "ECDC Technical Report. A comprehensive approach to HIV/STI prevention in the context of sexual health in the EU/EEA", Stockholm, Dec. 2013 (Legislative Aspects).

Συμβολή εκ μέρους Ελλάδας (ΚΕΕΛΠΝΟ-Υπουργείο Υγείας) σε "ECDC SPECIAL REPORT. Background and methods. Monitoring implementation of the Dublin Declaration on Partnership to Fight HIV/AIDS in Europe and Central Asia: 2012 progress report", Stockholm, May 2013.

Εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Μόνιμη Επιτροπή Ευρωπαίων Γιατρών (Comité Permanent des Médecins Européens), με τον Π.Ι.Σ. (1995-2009).

Εκπρόσωπος της Ελλάδας στην UEMS με τον Π.Ι.Σ. (2009).

ΕκπρόσωποςτηςΕλλάδαςστη CONFERENCE INTERNATIONAL EDU TRAVAIL, 98eSESSION, INTERNATIONAL LABOUR ORGANISATION, (ΚΕΕΛΠΝΟ-ΥπουργείοΥγείας), Γενεύη 3-19 June, 2009.

ΕκπρόσωποςτηςΕλλάδαςσε "AIDS-ACTION EUROPE, Legislative and Judicial Systems in Relation to HIV and AIDS, Results of a European Survey, Pre-seminar Report, National AIDS Trust", (ΚΕΕΛΠΝΟ-ΥπουργείοΥγείας), Μάρτιος 2007.

ΕκπρόσωποςτηςΕλλάδαςσε PRIVILEGED (EC FP6 Project) "Determining the Ethical and Legal Interests in Privacy and Data Protection for Research Involving the Use of Genetic Databases and Bio-banks" (2008-2009).

ΕκπρόσωποςτηςΕλλάδας (ΚΕΕΛ-ΥπουργείοΥγείας) στηνιστορικήΔιακήρυξηγιαΑνθρώπιναΔικαιώματατωνατόμωνπουζουνμετη HIV λοίμωξη (ΟΗΕ, Ρίγα, 1-2 Απρ. 1992) "Riga Statement on HIV/AIDS in The Countries of Central and Eastern Europe" (http://data.unaids.org/Topics/Human-Rights/hr_refgroup2_03_en.pdf).

Επιστημονικά συνέδρια

  • «Ο οροθετικός γιατρός στο χώρο εργασίας». 17ο Πανελλήνιο Συνέδριο AIDS, 25-27 Νοεμβρίου 2006.
  • «25ο Πανελλήνιο Συνέδριο Χειρουργικής». Διεθνές Χειρουργικό Φόρουμ 2006, Ελληνική Χειρουργική Εταιρεία, 22-26 Νοεμβρίου 2006.
  • «18o Συνέδριο AIDS». Αθήνα, 24-26 Νοεμβρίου 2006.
  • «Ιατρικό σφάλμα του Γαστρεντερολόγου». Τόμ. Πρακτικών 26ου Συνεδρίου Γαστρεντερολογίας, 9-12 Νοεμβρίου 2006, σ. 197-208.
  • «HIV/AIDS. H προστασία του ιατρικού απορρήτου και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», σε Συνήγορος του Πολίτη, «Ιατρικό Απόρρητο. Πληροφορίες που αφορούν προσωπικά δεδομένα, ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος και αρχεία νοσοκομείων». Πρακτικά ημερίδας, 29 Μαΐου 2006, σ. 166-212.
  • «Ανθρώπινα Δικαιώματα και HIV/AIDS. Προκλήσεις σε ένα κράτος δικαίου και η αντιμετώπισή του στην πράξη από την Ελληνική Πολιτεία». 2η Διήμερη Επιστημονική Συνάντηση του Κ.Ε.Ε.Λ. με εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», 27-28 Νοεμβρίου 2003.
  • «H ευθύνη του χειρουργού». Ομιλία σε Στρογγυλή Τράπεζα της Eλληνικής Xειρουργικής Eταιρείας, με ομιλητές τους κ.κ. A. Kάτσα, Eμ. Kαλοκαιρινό, Πρόεδρο Π.I.Σ., και κ. Ε. Kρουσταλλάκη, Eισαγγελέα AΠ., 9 Δεκεμβρίου 2002.
  • «Ιατρική ευθύνη και Αιμοδοσία». Ομιλία σε συνέδριο στον «Ευαγγελισμό», 25 Νοεμβρίου 2002.
  • «Πρόληψη και Ιατρική Ευθύνη». Ομιλία σε Ευρωπαϊκό Εργαστήριο, 10 Απριλίου 2002.
  • «Trafficking και Ανθρώπινα Δικαιώματα». Iνστιτούτο Παστέρ, εκδήλωση K.E.E.Λ.-MH.KY.O., 21 Ιανουαρίου 2002.
  • «Νομικό πλαίσιο για την πρόσβαση των Μεταναστών στις Υπηρεσίες Υγείας». K.E.E.Λ., 25 Απριλίου 2001.
  • «Nομικές διαστάσεις στην αρχειοθέτηση ανεπιθύμητων ενεργειών κατά τη μετάγγιση αίματος». Γ’ Εθνική Συνάντηση Aιμοεπαγρύπνησης, 10 Δεκεμβρίου 1999.
  • «AIDS. Υποχρεώσεις γιατρών, ασθενών και Πολιτείας». 1995.
  • «AIDS και Ανθρώπινα Δικαιώματα». 1992.
  • ΣΥΝΕΔΡΙΟ " ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙ " «AIDS, Στίγμα και Κοινωνικές Διακρίσεις » Σχολή Μωραίτη 28.3.2009 με ΚΕΕΛΠΝΟ.

Επιτροπές

Κατά καιρούς, μέλος διαφόρων επιτροπών Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

Μέλος της Επιτροπής Πανδημίας Γρίπης.

Μέλος της Επιτροπής της ΕΕΔΑ για HIV/AIDS και ανθρώπινα δικαιώματα (2009) ως εκπρόσωπος του ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. και Υπουργείου Υγείας.

Μέλος Επιτροπής για σύνταξη νέου Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, εισηγητής πρώτου βασικού σχεδίου (1990-1).

Συντάκτης, και σε συνεργασία με την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και τις MH.KY.O., του συστήματος τήρησης Αρχείου Προσωπικών Δεδομένων οροθετικών και ασθενών με HIV/AIDS.

Σεμινάρια

Δίδαξε σε σεμινάρια: 

  • «Το πρόβλημα της ιατρικής ευθύνης». Όμιλος Pοταράκτ Βορρά, 28 Μαρτίου 1987.
  • «Τα ιατρικά συνταγολόγια». «Ιατρικό Βήμα», 1988, σελ. 19 επ.
  • «Πότε και γιατί έχει ευθύνη ο γιατρός». «Ελευθεροτυπία», 22 Φεβρουαρίου 1989.
  • «Αντί για θεσμούς Νόμοι, Νόμοι, Νόμοι». «Ιατρικό Βήμα», Mάρ. 1989, 31 επ.
  • «Σύνταγμα και Ιατρική Ευθύνη». «Ιατρικός Τύπος», 1990.
  • «H ιατρική ευθύνη σε πίνακες». «Υγειονομική Επιθεώρηση», Mάιος 1990, σελ. 18-32.
  • «AIDS: Οι φορείς έχουν δικαιώματα». «Ελευθεροτυπία», 6 Ιουλίου 1992.
  • «Νομοθεσία Επαγγελματικής Στέγης». «Εξωνοσοκομειακός Γιατρός» (6) Ιούλ.-Aύγ. 1992, 18 επ.
  • «Δυσφήμιση συναδέλφων και Νομική Προστασία». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (7) Oκτ.-Nοέ. 1992, 18 επ.
  • «Ιατρικά Έξοδα χωρίς αποδείξεις και Νομικά Ολισθήματα με αποδείξεις». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (8) Δεκ.-Iαν. 1993, 22 επ.
  • «Ιατρικό Σφάλμα. Οδηγίες, Παραινέσεις». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (10) Aπρ.-Mάι. 1993, 14 επ.
  • «Τεκμήρια βιωσιμότητας. Συνταγματικές όψεις και άλλα τινά». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (13) Nοέ.-Δεκ. 1993, 18 επ.
  • «Μύθοι και αλήθειες για το “φακελάκι”». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (3) 26 επ. και «Υγειονομική Επιθεώρηση» (23), Iαν.-Φεβ. 1994, 39 επ.
  • «Άρνηση του ασθενούς να δεχθεί επέμβαση. Τι κάνουμε». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (19) Nοέ.-Δεκ. 1994, 14 επ.
  • «Ιατρική και Νομική Επιστήμη: Oι σύγχρονες Βαβέλ». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (B 1) Mάρ.-Aπρ. 1996, 16 επ.
  • «Ιατρική Νομοθεσία». «Ιατρικό Βήμα».
  • Πρόταση για «Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας». «Ιατρική και Δίκαιο», (6-7), σελ. 49-55.
  • «Τι αλλάζει στο E.Σ.Y. Εργασιακές σχέσεις». «Ιατρική και Δίκαιο» (10), σελ. 28

Αρθρογραφία

  • «Το πρόβλημα της ιατρικής ευθύνης». Όμιλος Pοταράκτ Βορρά, 28 Μαρτίου 1987.
  • «Τα ιατρικά συνταγολόγια». «Ιατρικό Βήμα», 1988, σελ. 19 επ.
  • «Πότε και γιατί έχει ευθύνη ο γιατρός». «Ελευθεροτυπία», 22 Φεβρουαρίου 1989.
  • «Αντί για θεσμούς Νόμοι, Νόμοι, Νόμοι». «Ιατρικό Βήμα», Mάρ. 1989, 31 επ.
  • «Σύνταγμα και Ιατρική Ευθύνη». «Ιατρικός Τύπος», 1990.
  • «H ιατρική ευθύνη σε πίνακες». «Υγειονομική Επιθεώρηση», Mάιος 1990, σελ. 18-32.
  • «AIDS: Οι φορείς έχουν δικαιώματα». «Ελευθεροτυπία», 6 Ιουλίου 1992.
  • «Νομοθεσία Επαγγελματικής Στέγης». «Εξωνοσοκομειακός Γιατρός» (6) Ιούλ.-Aύγ. 1992, 18 επ.
  • «Δυσφήμιση συναδέλφων και Νομική Προστασία». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (7) Oκτ.-Nοέ. 1992, 18 επ.
  • «Ιατρικά Έξοδα χωρίς αποδείξεις και Νομικά Ολισθήματα με αποδείξεις». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (8) Δεκ.-Iαν. 1993, 22 επ.
  • «Ιατρικό Σφάλμα. Οδηγίες, Παραινέσεις». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (10) Aπρ.-Mάι. 1993, 14 επ.
  • «Τεκμήρια βιωσιμότητας. Συνταγματικές όψεις και άλλα τινά». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (13) Nοέ.-Δεκ. 1993, 18 επ.
  • «Μύθοι και αλήθειες για το “φακελάκι”». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (3) 26 επ. και «Υγειονομική Επιθεώρηση» (23), Iαν.-Φεβ. 1994, 39 επ.
  • «Άρνηση του ασθενούς να δεχθεί επέμβαση. Τι κάνουμε». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (19) Nοέ.-Δεκ. 1994, 14 επ.
  • «Ιατρική και Νομική Επιστήμη: Oι σύγχρονες Βαβέλ». «Eξωνοσοκομειακός Γιατρός» (B 1) Mάρ.-Aπρ. 1996, 16 επ.
  • «Ιατρική Νομοθεσία». «Ιατρικό Βήμα».
  • Πρόταση για «Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας». «Ιατρική και Δίκαιο», (6-7), σελ. 49-55.
  • «Τι αλλάζει στο E.Σ.Y. Εργασιακές σχέσεις». «Ιατρική και Δίκαιο» (10), σελ. 28.
  • Θα αποζημιώνει ο γιατρός. Από την περιουσία τους θα πληρώνουν για το ιατρικό λάθος Γαλήνη Φούρα, Καθημερινή 19.06.2011. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100010_19/06/2011_446341   http://www.nomika-nea.gr/post/?id=753
Πνευματική Ιδιοκτησία:

Όλα τα άρθρα σε PDF αποτελούν υλικό πνευματικής ιδιοκτησίας με βάση τις διεθνείς συνθήκες. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή όλων των αναρτημένων άρθρων, με οποιονδήποτε τρόπο, έντυπο, φωτογραφικό, φωτοτυπικό, ψηφιακό, CD, DVD, διαδικτυακό, και τμηματικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε μετάφραση ή διασκευή, χωρίς την προηγούμενη έγγραφη άδεια του συγγραφέα. 
© Χάρης Πολίτης, τηλ. 210 6756747, fax 210 6729207, chpolitis@gmail.com.

 

Επικοινωνία:

 

Τηλ: 210 6729207, 6948 784838 (sms)
chpolitis@gmail.com
Αγγ. Σικελιανού 15, ΤΚ 15451
N. Ψυχικό, ΑΘΗΝΑ